باغبانی

زنبور مغز خوار بادام(تخم،لارو،شفیره)

hassan balali — 2011-05-01T01:55:41+01:00

زنبور مغز خوار بادام

Eurytoma Amygdali

hymenoptera راسته:

Eurytomidaeخانواده:

زنبور بادام:

زنبور بادام از آفات مهم درختان بادام می باشد ولی خسارت ان در روی زرد آلو ،آلو ،گیلاس نیز گزارش شده است

این زنبور در اکثر نقاط دنیا از جمله روسیه ،بولقارستان ،یوگسلاوی ،یونان ،لبنان ،فلسطین و ایران انتشار دارد .

در ایران در اکثر نقاط زیر کشت بادام وجود داشته وکم وبیش خسارت وارد می کند .میزان خسارت به شرایط بیولوژیکی وحساسیت واریته های بادام بستگی دارد .

: شکل شناسی:

حشره کامل :

زنبور ماده به طول 6-8میلی متر وزنبور نر کمی کوجکتر است وطول ان 4-6میلی متر است .

سر سفید رنگ و شکم سیاه براق یا قهوه ای مایل به قرمز تا قهوه ای تیره وچشم های مرکب به رنگ قهوه ای تیره است.

سر وقفسه سینه عریض و استوانه ای بوده ودارای فرورفتگی های منقوط ریز می باشد.شاخک ها 9 مفصلی و از نوع زانویی می باشد . غیر از بند های پایه شاخک سایر قسمت های شاخک پوشیده از کرک های حنایی رنگ می باشد .بال ها شفاف و حامل یک لکه کوچک قهوه ای رنگ می باشد .بال های جلوی بوضوح بلند تر از بال های عقبی هستند .

تخم:

تخم زنبور مغز خوار بادام سفید رنگ ،صاف وبه شکل مکعب مستطیل با بر آمدگی های نا منظم می باشد .طول تخم از0.29تا0.42 میلیمتر و عرض آن از 0.15تا 0.23میلیمتر متغیر است .تخم به وسیله رشته یا میله باریکی که درازای آن از 0.46تا1.49میلیمتر متغیر می باشد ،به جلد یا پوسته بادام متصل می گردد.

تخم به وسیله تخم ریز حشره ماده داخل بافت میوه قرار می گیردکه تخم ردزی به صورت انفرادی وهر حشره ماده 150تخم می گذارد.

لارو:

لرو فاقد پا وکرمی شکل به رنگ سفید یا خاکستری ودر بعضی قسمت ها حامل موهای کوتاه و ریز کم رنگ و پراکنده می باشد .بدن لارو مرکب از سر و دوازده حلقه عریض ، کوتاه می باشد .دوره لاروی 10تا11ماه است

طول لارو های نوزاد 0.47میلیمتر و لارو های سن آخر 6-4 میلیمتر ونیز 10-9 میلیمتر ذکر شده است . سر قهوه ای خیلی کوچک ودر اولین حلقه قفسه سینه فرو رفته است .

شفیره:

شفیره از نظر شکل شبیه حشره کامل بوده که با پیله شفافی پوشیده شده وآخرین جلد لاروی به انتهای شکم آن چسبیده است .شفیره ابتدا به رنگ کاملا سفید ،براق ونرم وبه تدریج طی نشو ونمای خود تیره گشته و سر انجام به رنگ سیاه کامل در می آید .طول شفیره های نر از 5.07تا 5.73میلیمتر وشفیره های ماده 6تا 7.07میلیمتر وحد اکثر عرض شفیره های نر بین 1.6تا 2 میلی متر وشفیره های ماده بین 2.13تا 2.53میلیمتر تعیین شده است .

این آفت طی دوران لاروی از مغز بادام تغذیه می کند .به این ترتیب که بلافاصله بعد از تشکیل میوه، تخم ها به طور انفرادی در پوست میوه های جوان و کرپه قرار داده می شود و لارو های جوان به محض بیرون آمدن از تخم با حفر دالان هایی به درون میوه نفوذ کرده و از دانه های در حال رشد تغذیه می کنند .محل تخم ریزی از روی لکه کوچک قهوه ای روشن در سطح میوه مشخص است .

در مناطقی که میزبان درختان آلو می باشند محل تخمریزی درون هسته های جوان میوه های آلو ذکر شده است .در هر صورت لارو ها بعد از خروج از تخم ،ابتدا از آندوسپرم یا بافت خورش و کیسه جنینی وسپس از لپه ها ی در حال رشد تغذیه کرده وسر انجام قسمتی از جنین یا تمامی آن را از بین می برند .معمولا جنین دانه تا اندازه طبیعی خود رشد کرده و غذای کافی جهت نشو نمای لارو ها تامین می نماید.بعد از کامل شدن رشد لارو ها پوسته چروکیده دانه ها به طور دست نخورده باقی می ماند .درون این پوسته ها قسمت هایی از جنین دانه و نیز فضولات لارو را می توان مشاهده کرد .
میوه های آلوده، چروکیدهوخشک شده ورنگ سبز آن ها به خاکستری تبدیل می شود .

معمولا آثار خسارت از از اواسط خرداد ماه قابل مشاهده می باشد .با آغازدوره دیاپوزی در درون پوسته های دانه های آلوده ،میوه ها چروکیده وسفت وسخت شده وبه صورت مومیایی به رنگ خاکستری یا خاکستری مایل به زرد در آمده وبه حالت چسبیده به درخت محکم بر جای می مانند .ودر پاییز به دلیل رطوبت زیاد وحمله قارچ های ساپروفیت میوه ها به رنگ سیاه در می آیند .

مقداری از میوه ها قبل از رسیدن می ریزند و مقداری از آن ها در مراحل بعدی آلوده می شوند .

اغلب برگ های مجاور میوه های آلوده خشک می شوند ودرختانی که آلودگی آنها شدید باشد ممکن است ظاهرا سوخته به نظر برسند .

بالاخره در بهار سوراخ های مدور خروجی حشرا ت کامل که احتمالا بر اثر عمل مکانیکی قطعات دهانی بوجود می آیند که قطر آن ها 1تا2میلیمتر در برون بر میوه های مومیایی قابل رویت می گردند .

زمستان گذرانی :

این آفت زمستان را به صورت لارو درون میوه های خشک ریخته شده بر زمین یا باقیمانده بر درخت سپری می سازد .لارو های زمستان گذران اندکی پیش از گلدهی درختان بادام به شفیره تبدیل می شوند .حشرات کامل معمولا با ریزش گلبرگ ها ظاهر می شوند.

آغاز فعالیت حشرات کامل زنبور مغز خوار بادام در طبیعت از سالی به سال دیگربسته به درجات حرارت منطقه طی مرحله مرفوژنتیک لاروها (که در دیماه صورت می گیرد)ونشو ونمای شفیره ها متغیر می باشد.

عوامل طبیعی محدود کننده جمعیت آفت :

1)عوامل اقلیمی :

در مناطق سردسیری که درخت بادام از سرمای دیر رس بهاره رنج می برد ،به سبب عدم تشکیل میوه ،قسمت اعظم حشرات کامل ماده ای که در طبیعت ظاهر می شوند در اثر فقدان میوه وبی آنکه موفق به تخم ریزی شزند از بین می روند .

2)عوامل غذایی

عسلک مترشحه از شته بادام به مصرف حشرات کامل زنبور بادام رسیده که در صورت کمبود جمعییت شته بادام جمعییت زنبور بادام نیز کنترل میشود.

3)عوامل حیاتی :

تعداد زیادی از حشرات کامل موقع بیرون آمدن از میوه ها تلف می شوند که این تعداد در شرایط طبیعی 22%ودر شرایط آزمایشگاهی تا 99%گزارش شده است .

روش های مبارزه :

1)استفاده از واریته های مقاوم :

واریته های بادام با درون بر نرم دارای حساسیت بیشتری نسبت به واریته های نیمه سخت داشته وهمچنین بادام های شیرین نسبت به بادام های تلخ حساس ترند .

بنا بر این با شناسایی واریته های مقاوم وجایگزینی آن ها در مناطقی که آلودگی شدید است می توان عملا از شدت خسارت این آفت کاست.

2)استفاده از روش های مکانیکی :(جمع آوری وانهدام میوه های آلوده)

جع اوری میوه های آلوده که حاوی لاروهای زمستان گذران می باشند وسوزاندن آنها تا 46%تا 47% از جمعیت آفت در سال آینده می کاهد.

3)استفاده از سموم شیمیایی :

در مرحله آخر می توان از سمومی مثل گوزاتین که نوبت اول در اواسط اردیبهشت ونوبت دوم 20روز پس از سمپاشی اول که اکثر زنبورها خارج شده اند.

نخل روغنی

hassan balali — 2010-12-06T14:07:45+01:00

نخل روغنی

گیاهشناسی :

نخل روغنی با نام علمی guineensis elaeis متعلق به خانواده نخیلات palmaceae بوده از سواحل غربی آفریقا و کشورهای آسیایی نظیر اندونزی و مالزی منشاء گرفته است. نخل روغنی گیاهی یک پایه بوده و برخلاف خرما تولید پاجوش نمی کند. ساقه گیاه واحد و رشد آن منحصر به وجود جوانه انتهایی می باشد.برگها به صورت مارپیچ و با میانگره های کوتاه روی تنه ظاهر می شوند. با اینکه نخل روغنی گلاذین خوشه ندارد ولی میوه ها به صورت cluster (مجتمع) تشکیل می شود.

خصوصیات گیاهشناسی و ژنتیکی نخل روغنی :

باتوجه به اینکه این گیاه تولید پاجوش نمی کند، تنها از طریق بذر و یا کشت بافت قابل تکثیر می باشد.بذر گیاه در شرایط محیطی گرم و مرطوب بعد از طی 100 -90 روز جوانه می زند، با این وجود در شرایط نامساعد سالها جوانه نمی زند، از این رو اغلب باغداران تمایل به خرید و تهیه نهال هایی دارند که حاصل جوانه زنی و رشد بذور می باشد (در این حالت گیاه دارای 5 -4 برگ می باشد).

میوه های نخل روغنی به صورت متراکم در نزدیک یکدیگر به حالت cluster رشد و نمو می کند و به لحاظ تقسیم بندی بوتانیکی سته می باشد (نظیر نخل خرما).

گیاه بالغ نخل روغنی، هرسال 25 -20 عدد برگ تولید می کند. باتوجه به نقش مستقیم برگها در میزان فتوسنتز، تعداد برگ، اندازه و وضعیت سلامت برگ بسیار مهم و قابل توجه می باشد. با این وصف باید اضافه نمود که چون گلها در قاعده برگ (leat base) تشکیل می شود، هرچه مقدار برگها بیشتر باشد، تعداد گلهای بیشتری تولید شده و در نتیجه به تعداد کلاسترهای میوه افزوده می شود.

از زمان کشت بذر و جوانه زنی آن، گیاهچه حاصل را به گلدان های پلاستیکی به مدت 5 -4 ماه منتقل می کنند. بعد از این مدت، گیاه رشد کرده را به خزانه منتقل کرده و به مدت یک سال در آنجا نگهداری می کنند.

در این مدت نگهداری، گیاه تولید حدود 15 برگ می کند که در این زمان به عنوان یک پایه بذری 18 -16 ماهه آماده انتقال و کشت به زمین اصلی می باشد. (بطور معمول هر ماه تولید یک برگ جدید می کند).

باردهی گیاه پس از گذشت 4 -3 سال از سن پایه بذری آغاز می گردد. در این سن گیاه ارتفاعی در حدود 2 متر دارد و بعد از آن بسته به رقم و شرایط اقلیمی منطقه کشت سالانه 70 - 35 سانتیمتر رشد طولی خواهد داشت. گیاه در سن 10 -6 سال بیشترین میزان عملکرد و تولید را دارد و این میزان تا سن حدود 30 سالگی به صورت اقتصادی خواهد بود، با این وجود بعد از این سن نیز گیاه باردهی خوبی دارد.

عملکرد متوسط نخل روغنی 4 -3 تن در هکتار می باشد.

گیاه کاشته شده در زمین اصلی ابتدا به مدت چند ماه تنها تولید گلهای نر می کند که این گلها در قسمت لیف (قاعده برگ) ظاهر می شود. بعد از این مدت، تولید گلهای ماده آغاز می شود و بعد از این مرحله تولید توام گلهای نر و ماده را خواهیم داشت.

نگهداری و شرایط مناسب در خزانه :

طبق مباحث اخیر، پایه های بذری که تولید 5 -4 برگ نموده اند برای رشد و استقرار بهتر، توسعه ریشه و افزایش ذخایر کربوهیدرات در بافتها به خزانه منتقل می گردد. معمولاً باغداران در انتخاب پایه ای که تولید بذر می کند، دقت زیادی بکار می برند تا بهرحال بذر مربوط به گیاهی خوب و قوی و با عملکرد بالا باشد.

برای نگهداری مطلوب پایه های بذری و به دست آوردن پایه ای با رشد و قدرت مناسب، موارد زیر حایز اهمیت و توجه می باشند:

1 - انتخاب مکان خوب و مناسب برای خزانه: از جهت، قابل کنترل بودن، در دسترس آسان قرار داشتن قابل کشت و کار و سایر موارد فنی انتخاب باغ یا خزانه.

2 - انتخاب پایه های بذری مناسب :

در انتخاب پایه های بذری همان طور که قبلاً گفته شد، ضمن اینکه باید از پایه مادری مولد بذر اطلاع حاصل نمود، باید از بین پایه های بذری رشد کرده، آنهایی انتخاب شوند که قوی، شاداب، سالم،رشد معمولی (نه کند و نه سریع) و قطرتنه مناسبی داشته باشند. علی رغم اینکه نخل روغنی معمولاً به صورت دگرگشنی لقاح می یابد و حالت هتروزیگوتی در بذور (نتاج) بارز می گردد ولی در نظر داشتن سلامت گیاه مادری، عملکرد مطلوب، مقاومت به شرایط نامناسب و سایر ویژگیهای مطلوب به عنوان پایه مادری باید مدنظر واقع شود تا بذور تحت کشت، حتی الامکان از این دسته پایه های مادری انتخاب شوند.

3 - آبیاری منظم و دقیق، کوددهی مناسب و مطلوب : براساس آزمون خاک، مراقبت علیه بیماریها و آفات گیاهی و مبارزه دائمی با علف های هرز باید بطور دائم صورت گیرد.

4 - از مکانهایی که قبلاً محل کاشت گیاهانی چون کاکائو، قهوه و نخل روغنی بوده است نباید به عنوان خزانه استفاده کرد چرا که مواد مترشحه از ریشه این گیاهان از رشد مطلوب پایه های بذری می کاهد.

5 - خاک خزانه باید تا عمق 40 سانتیمتر شخم بخورد.

6 - کاشت گیاهان لگوم و برگرداندن آنها همراه با شخم اثر مطلوب و مفیدی در رشد و توسعه نهال بذری خواهد داشت.

7 - برای داشتن خزانه ای منظم و قابل رسیدگی، تسطیح خزانه ضروری می باشد.

8 - بلوک های استاندارد برای کشت در خزانه (منظور از بلوک همان کرت میباشد) به ابعاد 5/3 ×45 متر می باشد.

9 - کود کامل 20 :10: 10 به مقدار 250 کیلوگرم در هکتار اثرات خوبی در رشد داشته و در اغلب خزانه های پرورش نهال بذری نخل روغنی غیرقابل چشم پوشی می باشد.

10 - آبیاری باید در خارج از زمانهای گرم روز و در زمان طلوع یا غروب انجام گیرد با این وجود نیاز آبی این گیاه بالاست.

11 - برای جلوگیری از تبخیر سطحی خاک استفاده از پوشش مالچ توصیه می شود. با این وجود دورتادور نهال تا قطر 20 سانتیمتر را نباید پوشاند.

12 - استفاده از سایبان در خزانه نخل روغنی به دلیل حساسیت نهال های تازه کشت شده به آفتاب سوختگی و blast الزامی می باشد. این موضوع در مناطق بسیار گرم جهان ضرورت بیشتری می یابد. ارتفاع مناسب برای این سایبان 5/2 متر می باشد.

13 - در صورت استفاده از سایبان (البته در نه مناطق بسیار گرم) نیازی به استفاده از مالچ نیست ولی مبارزه با علفهای هرز باید بطور مستمر و مفید انجام گیرد.

14 - با رعایت تمام موارد فوق و با نگهداری نهال بذری به مدت یک سال در خزانه، گیاه آماده کشت در زمین اصلی خواهد بود.

کاشت :

نهال های رشد کرده با شرایطی که قبلاً بیان شد آماده کشت در زمین اصلی می باشند. حفر گودال با ابعاد 1 متر و مخلوط نمودن خاک سطح الارض با کود پوسیده حیوانی اولین قدم در این مهم میباشد. خاک باغ باید عمیق و مسطح باشد. ریشه نخل روغنی در هنگام برخورد با قسمت سخت خاک از رشد می ایستد و این توقف رشد، تأثیر منفی مستقیمی در عملکرد و رشد قسمت هوایی گیاه خواهد داشت.

تا جائیکه گیاه حتی قادر به جذب مقدار مناسب و مورد نیاز آب نیز نخواهد بود و باتوجه به نیاز آبی بالای این گیاه، کاهش عملکرد اولین تبعه منفی این موضوع خواهد بود.

علی رغم موارد فوق، خاک مزرعه باید حاصلخیز و دارای تهویه کافی باشد چراکه ریشه این گیاه به هوا و در اصل اکسیژن بالایی نیز نیازمند است.

از آنجا که این گیاه نیاز حرارتی و رطوبتی بالایی دارد، توجه به این دو اصل مهم و کلیدی در انتخاب منطقه مناسب کشت آن در کشور بسیار حائز اهمیت است.

شرایط محیطی مناسب برای کشت نخل روغنی :

اولین شرط لازم برای مناسب بودن یک منطقه جهت کشت نخل روغنی تأمین نیازهای حرارتی این گیاه است.

باتوجه به منشاء این محصول روغنی که نواحی آفریقایی و استوایی بوده است، نیاز حرارتی آن نیز کاملاً روشن است. این گیاه به حرارت روزانه 30 - 25سانتیگراد در طول سال نیازمند است.

یکی از عوامل مهم در تحریک گیاه به تولید برگ جدید حرارت می باشد. در ضمن با عنایت به این موضوع که به دلیل تشکیل گلها در قاعده هر برگ، مقدار برگهای تولید شده در گیاه نمایانگر تعداد کلاسترها یا همان عملکرد گیاه است. رابطه مستقیم بین تعداد برگ و عملکرد گیاه قابل استنتاج می باشد.

براساس تحقیقات انجام گرفته، کاهش دما از میزان یاد شده تولید برگ جدید را کاهش داده و در نتیجه آن تعداد گلها به دلیل تولید نشدن گل جدید نیز کاهش می یابد که در پی آن کاهش عملکرد صورت خواهد گرفت. علاوه بر این کاهش دما، حساسیت گیاه را نسبت به بیماریها افزایش داده و گیاه برای ابتلا به بیماری و حتی حمله آفات مساعدتر خواهد شد.

از دیگر موارد مورد نیاز گیاه، نور فراوان می باشد. نیاز نوری این گیاه بیش از حالت معمول است. چنانچه در مناطقی که در طول سال زمانهای ابری زیادی دارند توصیه نمی شود.

نیاز بالای نوری این گیاه به دلیل ماده سازی بالا و تولید روغن در آن می باشد. آزمایشات انجام شده، نشان می دهدکه نور زیاد باعث رشد برگها شده و متعاقب آن به دلیل افزایش سطح برگ که در واقع سطح فتوسنتزکننده است و افزایش در ماده سازی عملکرد گیاه افزایش می یابد و حتی تعداد گلهای بیشتری نیز تولید می شود.

نیاز دیگر گیاه آب فراوان است، بطوریکه کاهش میزان بارندگی بطور مستقیم رشد برگها و حتی تعداد برگهای جدید را کاهش می دهد. این کاهش در سطح و مقدار برگ مکانیسم مقاومتی گیاه در برابر کمبود رطوبت است تا حتی الامکان رطوبت موجود به هر نحو حفظ شده و از دست گیاه خارج نشود. با این تفاسیر در اثرکاهش رطوبت و کاهش سطح وتعداد برگها، تعداد گلها و در نتیجه عملکرد گیاه نیاز کاهش می یابد. طی بررسیهای انجام شده بهترین عملکرد این گیاه مربوط به مناطق گرمسیری دارای 1500 میلی متر بارندگی یا حتی بیشتر می باشد. این ویژگی در انتخاب منطقه موردنظر برای کشت نخل روغنی باید دقیقاً مدنظر واقع گردد. با این وجود در صورت وجود بارندگی با میزان یاد شده، انجام عملیات آبیاری منظم و کافی برای رسیدن به مقدار رطوبت گفته شده الزام می یابد. باید اضافه کرد که با وجود نیاز آبی بالای نخل روغنی ولی بارندگی زیاد (در حد 300 میلی متر) در زمان گرده افشانی و لقاح، باعث کاهش میزان گرده افشانی و کاهش محصول خواهد شد.

نگهداری پس از کاشت :

یکی از مهمترین و شاید اصلی ترین مرحله تعیین کننده میزان عملکرد نخل روغنی و حتی سایر محصولات باغی مرحله داشت می باشد.این مرحله در مورد نخل روغنی نیز اهمیت خاص خود را دارد.

در اینجا به برخی موارد مهم اشاره می شود:

1 - مبارزه دقیق و مستمر با علفهای هرز باغ حداقل تا محدوده ای 2 متری اطراف نهال.

2 - قطع دائمی برگهای خشک شده و یا با سن بیشتر از 6 سال از نزدیکی ساقه (تنه)

4 - قطع کلیه گلهای نر ظاهر شده روی گیاه تا زمان ظهور گلهای ماده (همانطور که قبلاً گفته شد در ابتدای رشد و توسعه نهال کشت شده نخل روغنی، گیاه صرفاً تولید گلهای نر می کند و ظهور گلهای ماده حداقل بعد از 6 ماه آغاز می شود. گلهای نر بودن وجود گلهای ماده عملاً جز مصرف مواد غذایی گیاه کاری نخواهد کرد.

5 - نخل روغنی به نمک های معدنی نیاز دارد. این نیاز معمولاً بالاتر از سایر گیاهان است، لذا این گیاه چنین خاکهایی را می پسندد.

6 - نخل روغنی در زمان جوانی به دلیل رشد قوی خود نیاز زیادی به کودهای ازته و به عبارتی نیتروژن دارد.

7 - پس از به بار نشستن نیاز گیاه به سوی پتاس تغییر جهت می دهد. افزایش میزان پتاسیم باعث افزایش تعداد کلاسترهای میوه و همچنین افزایش اندازه میوه ها می گردد.

بیماریها و آفات :

گیاه نخل روغنی دارای بیماریها و آفات چندی می باشد که اغلب با نخل خرما مشترک می باشند. بعنوان مهمترین آفت این گیاه، سوسک سرخرطومی حنایی می باشد که البته نخل روغنی را بیشتر از نخل خرما می پسندند تا جائیکه بعنوان میزبان اول این حشره شناخته شده است. از دیگر آفات مهم می توان به strategus beetle, augo some beetles, rhinoceros beetles و palm weevil یا همان rhynchophora نام برد. سایر آفتاب نظیر زنجره ها، شته و کنه نیز از مهاجمان این گیاه می باشند.

جهت مبارزه با سوسکهای این گیاه اغلب روش طعمه سموم با استفاده از خاک اره و سوین در جوانه انتهایی استفاده می شود.

باید دقت کرد که گیاه زخمی نشود چرا که حشرات معمولاً تخمهایشان را درون اینگونه زخم ها می گذارند. برای مبارزه با موشها استفاده از پوشش توری فلزی اطراف تنه گیاه با ارتفاع مناسب مرسوم می باشد.

تنها نکته مهم بررسی وضعیت قرنطینه ای و پیش بینی وضعیت سوسک حنایی می باشد که در مناطق خرماخیز جهان می تواند مشکلات جدی به لحاظ میزبان بودن نخل روغنی ایجاد کند. برای این منظور تهیه نهال از نهالستانهای کاملاً تأیید شده و مورد اطمینان با ایجاد قرنطینه های ایزوله و فنی حداقل به مدت یک سال قابل بررسی و تأکید می باشد.

برداشت :

زمان برداشت در مورد نخل روغنی بسیار مهم است، چرا که بالاترین عملکرد به لحاظ روغن در میوه هایی حاصل می شود که در زمان مناسب برداشت شوند.

کلاستری که به این وضعیت مناسب رسیده باشد دارای میوه هایی در حالت تغییر رنگ به قرمز هستند و معمولاً در این زمان 6- 5 عدد میوه از آن کلاستر جدا شده و روی زمین می افتد.

اگر از این زمان بیشتر صبر کنیم، میوه ها می ریزند و علی رغم جمع آوری بسیار مشکل، مقدار روغن میوه و حتی کیفیت آن نیز به دلیل طولانی شدن زمان، پایین خواهد آمد.

همچنین اگر بخواهیم میوه ها را زودتر از موعد برداشت کنیم، به دلیل نارسی میوه ها، جداسازی آنها از کلاستر جهت عملیاتهای بعدی مشکل و هزینه برخواهد بود.

هرکلاستر در نخل روغنی با نام اختصاری ffb (fresh fruit brunch) شامل 3000 -1000 عدد میوه که کلاً به وزن 20 -10 کیلوگرم می رسد و در نهایت می توان عملکرد گیاه را 35 -10 تن در هکتار تخمین زد.

وضعیت ساختاری میوه :

میوه نخل روغنی سته بوده که در مباحث باغبانی به قسمت گوشتی آن pulp و به قسمت سفید رنگ درون هسته عبارت kernel اطلاق می شود. هر دو قسمت نامبرده شده حاوی روغن می باشند. اطراف kernal را پوسته ای چوبی احاطه کرده است که ضخامت این پوسته در ارقام مختلف، تفاوت می کند.

بطور مثال رقم dura دارای پوسته ضخیم و رقم tenera پوسته نازک تری دارد.

همچنین رقم pisifera پوسته ندارد. باتوجه به اینکه بیشترین کاربرد میوه نخل روغنی در تهیه روغن می باشد، می توان گفت که عملکرد این گیاه را میزان روغن آن مشخص می کند. در این خصوص بهترین میوه آن است که دارای پالپ زیاد، پوسته نازک و kernal بزرگی باشد.

تحقیقات انجام شده بیانگر آن است که بهترین میوه برای تولید روغن میوه ای است که حاصل تلاقی گرده رقم pisifera و ماده رقم dura باشد.

نگاهی به نخل روغنی پس از برداشت :

میوه برداشت شده باید حداکثر ظرف 24 ساعت تحت عملیات روغن گیری قرار گیرد چون با گذشت زمان طولانی تر از آن، شکل گرفتن اسیدهای چرب آزاد باعث تغییر در مزه و بد شدن طعم روغن خواهد شد، لذا احداث تأسیسات فرآوری نخل و روغن گیری باید در نزدیکی باغ باشد.

روغن اولیه حاصل از میوه cpo (crude palm oil) رنگی بین قرمز و زرد دارد که باید تحت فرایندهای شفاف سازی و خالص سازی قرار گیرد.

باتوجه به اینکه حدود 20% از میوه را روغن شامل می شود می توان عملکرد روغن گیاه را بسته به رقم بین 7 -2 تن در هکتار ارزیابی نمود. در کشور مالزی این مقدار برابر با 2/3 تن در هکتار می باشد که این میزان روغن در هکتار از کلیه محصولات روغنی دیگر بیشتر می باشد. این مقدار در مورد گیاه سویا برابر با 5/0 تن روغن در هکتار می باشد.

در اغلب کشورهای زیرکشت نخل روغنی،تفاله میوه پس از روغن کشی به عنوان مالچ قابل استفاده می باشد. بطور کلی محصول نخل روغنی شامل 2/3 تن در هکتار روغن گوشت (cpo)، 34/0 تن روغن کرنل (pko)و 42/0 تن گوشت کرنل (pkm) می باشد.

kernel در نخل روغنی شامل 45% روغن و 55% گوشت می باشد. موضوع جالب در مورد روغن نخل روغنی این است که ترکیبات روغن میوه با روغن kernal متفاوت است. این تفاوت خصوصیات خاصی را به هرکدام از این دو نوع روغن می بخشد.

روغن حاصل از گوشت میوه (pulp ) شامل پلاسمتیک و اولئیک اسید می باشد که 5% اشباع شده است.

روغن حاصل از kernel شامل میرسیتیک و لائوریک اسید و میزان 82% اشباع شدگی می باشد.

عملیات های فرآوری روغن :

برای استفاده از روغن نخل، فرایندهایی روی روغن اولیه صورت می گیرد که عبارتند از:

1 – neutralisation (degumming)نترالیزاسیون

طی این فرایند اسیدهای چرب آزاد از روغن خارج شده از میوه جدا می گردد. باتوجه به اینکه اسیدهای چرب آزاد می توانند به راحتی با اکسیژن ترکیب شوند و حاصل این ترکیب طعم بدی به روغن می دهد، انجام این مرحله الزامی می باشد.

2 - bleaching (رنگ زدایی)

همانطور که قبلاً گفته شده، روغن استخراج شده از میوه رنگ قرمز تا زرد تیره دارد. این خصوصیت از موارد منفی در رابطه با صنایع روغن کشی بوده که از بازارپسندی آن به شدت می کاهد. به همین دلیل همواره در کارگاه های روغن سازی قسمت مهمی را به خود اختصاص می دهد.

3 - deodorizing (از بین بردن طعم و بو)

معمولاً روغن استخراج شده از کلیه محصولات گیاهی دارای طعم و بوی اولیه نامطلوب بوده و از بین بردن آنها به بازارپسندی کمک فراوانی می کند. گرچه معمولاً روغن بدون انجام این مرحله قابل استفاده نمی باشد. برای این منظور اغلب از روش عبور بخار آب از میان روغن گرم شده تحت شرایط خلإ استفاده می شود.

پس از انجام 3 مرحله فوق بر روی روغن اولیه مایعی شفاف و روشن حاصل می شود که با نام rbdpo یا refined,bleached,deodorized palm oil شناخته می شود.

این روغن در دمای اتاق به صورت نیمه جامد می باشد و قابلیت های بالایی نظیر استفاده در ساخت مارگارین، مواد شوینده، ساخت بستنی و حتی پخت و پز را داراست.

4 - froctionating of refind palm oil

طی این فرایند که فقط روی rbdpo انجام می گیرد، دو نوع محصول (روغن) حاصل می شود. انجام این فرایند به طریق سردکردن روغن تحت شرایط کنترل شده خاص صورت می گیرد.

در پایان این مرحله محصولات زیر حاصل می شود:

روغن اولئین 1- rbd palm olein

روغن اسیترین 2- rbd palm stearin

روغن اول مایع زرد شفاف در دمای اتاق که درصد اولئیک آن بیش از پلاسمتیک می باشد.

روغن شماره 2 در دمای اتاق به صورت جامد سفید رنگ می باشد که البته با کمی حرارت سریعاً به مایع تبدیل می شود. در این روغن درصد اولئیک کمتراز پلاسمتیک می باشد.

از روغن شماره 1 به دلیل گفته شده اغلب در آشپزی، سرخ کردن و000 استفاده می شود در حالیکه روغن شماره 2 بیشتر در تولید مواد شوینده، مارگارین و سایر فرآورده های روغنی کاربرد دارد.

کاربردها:

پزشکی و داروسازی:

1 - تولید اسیدهای چرب 14c و 12c از روغن kernel (هسته)

2 - تولید اسیدهای چرب 18c و 16c از روغن pulp (میوه)

3 - تولید گلیسرین

4 - تولید الکل های چرب (اینگونه الکل ها از مهمترین ضدعفونی کننده ها به شمار می روند)

5 - تولید مسهل های طبی – گیاهی

6 - استفاده در قرص ها و شربتهای حاوی ویتامین های محلول در چربی

صنایع غذایی :

1 - تولید مارگارین

2 - انواع مایونز

3 - انواع سس های چرب و نیمه چرب

4 - ساخت روغن سالاد

5 - پخت نان، کیک

6 - صنایع بیسکویت سازی

7 - ساخت و پخت شکلات

8 - ساخت کرم و خامه مخصوص قهوه

9 - صنایع بستنی سازی

10 - مصارف پخت پز خانگی از جمله سرخ کردن، پخت کیک و شیرینی و000

صنایع آرایشی :

به دلیل جذب سریع و راحت روغن نخل روغنی توسط پوست بدن می توان در تولید و ساخت انواع مواد زیر از آن استفاده نمود.

1 – لوسیون و مرطوب کننده پوست

2 – کرمهای آرایشی

3 – کرمهای تغذیه و تقویت پوست

4 – انواع شامپوهای شستشو

5 - انواع شامپوهای نرم کننده مو

6 – شامپوهای بدن

7 – صابون های آرایشی

صنایع فلزی :

از روغن این گیاه بعنوان عامل خنک کنندگی در اغلب ابزارهای برنده، سوراخ کننده و تراشکاری و ابزارهای برنده با لبه های بسیار نازک استفاده می شود. همچنین این روغن بسیار مناسب جهت خنک نمودن تیغه های الماسی مته ها و سایر ابزار می باشد.

صنایع چرم :

استفاده این روغن در صنایع چرم بیشتر به عنوان جلادهنده، نرم کننده و ساخت واکس می باشد. قابل ذکر است که این گیاه کاربردهای جزئی دیگری نیز دارد که از حوصله این بحث خارج می باشد.

راهکارهای مناسب مدیریت بقایای گیاهی در نخلستان‌های کشور

hassan balali — 2010-12-06T14:05:53+01:00

راهکارهای مناسب مدیریت بقایای گیاهی در نخلستان‌های کشور

رحیم خادمی ـ عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان بوشهر

رضا بهسرشت – وزارت جهاد کشاورزی کارشناس ارشد اداره کل نخیلات

ناصر فرّار - هیئت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان بوشهر

چکیده:

نخل خرما با نام علمی phoenix dactilifera یکی از محصولات مهم در باغبانی کشور محسوب می‌شود. بر اساس آمار منتشر شده بیش از 180 هزار هکتار اراضی کشور زیر کشت این محصول می‌باشد و تعداد زیادی از استان‌های کشور بویژه استان‌های جنوبی به نوعی با کشت این محصول سروکار دارند. هر اصله درخت نخل در سال 15 تا 25 برگ تولید می‌کند. طول عمر برگ نخل با توجه به شرایط متفاوت اقلیمی، آبی و خاکی و روش‌های داشت نخلستان بین 3 تا 7 سال می‌باشد. برگ ‌های مسن وقتی که شروع به خشک شدن می‌نمایند از درخت خرما هرس و قطع می‌شوند. در طول یک سال قریب به 15 تا 25 برگ از یک درخت می‌بایست هرس شوند. افزون بر آن قاعده برگ و الیاف اطراف آن نیز می‌بایست حذف و هرس شوند (عمل تکریب). وزن متوسط هر برگ خرما 2 تا 3 کیلوگرم می‌باشد. بنابراین تعمیم این مقدار به چند میلیون اصله، حجم زیادی خواهد بود که در حال حاضر مدیریت صحیح و بهینه‌ای در بهره برداری از این بقایا وجود ندارد. در حال حاضر در بسیاری از باغات خرما این بقایا سوزانده می‌شوند. در برخی مناطق نیز از برگ خرما جهت ساخت سایه‌بان (shade)، آلاچیق، بادشکن و پوشش نهال‌های تازه کشت شده درختان میوه از جمله خرما استفاده می شود. انجام این پژوهش در جهت استفاده از ضایعات و بقایای نخلستان‌ها در تولید خوراک دام، بستر تولید قارچ خوراکی، تولید کمپوست و کود گیاهی و خرد کردن و استفاده مستقیم جهت حفظ حاصلخیزی خاک باغ و همچنین استفاده از الیاف نخل جهت بسترهای کاشت و تکثیر در محیط‌های گلخانه‌ای نتایج مطلوبی را به همراه داشته است لذا ضرورت دارد مدیریت بقایای گیاهی در باغات مورد استفاده و ترویج قرارگیرد و از بروز خسارات زیست محیطی حاصل از روش های معمول جلوگیری شود.

مقدمه

در نواحی جنوب و جنوب غربی ایران سطح وسیعی از اراضی را نخلستان‌ها به خود اختصاص داده‌اند. اگرچه درخت خرما گیاهی همیشه سبز می‌باشد اما بطور میانگین بسته به شرایط نگهداری بعد از 3 تا 7 سال برگ‌های مسن آن خشکیده می‌شوند و می‌بایست از درخت حذف و هرس شوند.

در هر درخت خرما بسته به رقم و شرایط زراعی در طول سال حدود 15 تا 25 برگ خشک می‌شود که هر کدام بطور متوسط 5/1 تا 5/2 کیلوگرم وزن دارد. تعمیم این مقدار بقایای گیاهی به چند میلیون اصله نخل موجود در کشور رقم بزرگی بوده که نیاز به مدیریت بهره وری و استفاده بهینه را می‌طلبد. در حال حاضر نه تنها استفاده مطلوبی از این بقایا نمی‌شود بلکه بدلیل سوزاندن آنها توسط اغلب نخلکاران مشکلات زیست محیطی را نیز به همراه داشته است. . طی سال‌های اخیر استفاده از ضایعات درختان خرما در موارد متعددی گزارش شده است. استفاده از این ضایعات بعنوان بستر پرورش قارچ خوراکی بصورت موفقیت‌آمیزی توسط محققین زیادی گزارش گردیده و امروزه جایگاه تجاری پیدا نموده است (3 ). استفاده از یرگ درختان خرما (قسمت انتهایی برگ) برای تولید غذای دام در سال‌های اخیر مورد توجه قرار گرفته است و نتایج مثبت این پژوهش توسط محققین مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان بوشهر گزارش شده است ( 1 ). در این روش قسمت انتهایی برگ‌های درختان خرما پس از خرد شدن مورد غنی سازی قرار می گیرند که پس از مدتی نگهداری جهت تغذیه دام قابل استفاده خواهند شد. در سال های اخیر استفاده از ضایعات برگی خرما جهت تولید کمپوست نیز مورد توجه قرار گرفته است و تحقیقاتی در زمینه تهیه کمپوست از بقایای گیاهی در دست اجرا می‌باشد که تاکنون نتایج مطلوبی به همراه داشته است (2). در این تحقیق روش‌های موجود و مطلوب در راستای بهره‌وری مناسب از این ضایعات و جلوگیری از اثرات سوء زیست محیطی مورد بررسی قرار می‌گیرد.

نتایج و بحث:

روش‌های متداول در نخلستان‌های کشور

هر ساله ضایعات و بقایای زیادی در سطح نخلستان‌ها تولید می‌شود. بیشترین بقایا بعد از عملیات حذف برگ‌های خشک و دمبرگ‌هاو همچنین جداسازی الیاف در نتیجه عمل تکریب درختان خرما جمع‌آوری می‌شوند. از گذشته تا کنون در مناطق خرماخیز با توجه به نیاز ساکنان و کاربرد بقایا از آنها در موارد متعددی استفاده می‌شده است. شاید تا دو دهه قبل سرپناه درون باغات و حتی بخشی از منازل با استفاده از چوب تنه و برگ خرما با مهارت‌ها و روش‌های خاص خود ساخته می‌شد. چوب تنه درختان مسن نخل سقف بسیاری از خانه‌های روستایی را در مناطق خرماخیز تشکیل ‌داده است. از طرف دیگر حصار بسیاری از چراگاه های موقت صحرایی و اطراف باغات با استفاده از برگ های ردیف شده خرما در کنار هم محدود و محصور می‌گردد. این موارد استفاده به دلیل ترویج فن‌آوری نوین کم رنگ و کاربرد خود را به جزء در مواردی محدود، از دست داده است.

استفاده عمده دیگر از ضایعات و بقایای خشک شده نخلستان‌ها بعلت عدم وجود و رایج بودن سوخت‌های فسیلی در دهه‌های گذشته بکارگیری این بقایای به عنوان هیزم در ایجاد حرارت جهت طبخ غذا بویژه در مراسمات می باشد. اگرچه استفاده از آتش در موارد مختلف هنوز در میان مردم این نواحی رایج می‌باشد اما در همین خصوص نیز با وفور سوخت‌های فسیلی در سال های اخیر، کاربرد ضایعات به میزان زیادی محدود شده است. ایجاد بادشکن از جمله مواردی است که از زمان‌های قدیم کاربرد داشته و اکنون نیز در حاشیه مزارع و باغات از آن استفاده می‌شود. همچنین ایجاد سایه‌بان و پوشش نهال‌ درختان میوه با استفاده از برگ درختان خرما روش مرسوم و متداول در این مناطق می‌باشد، اما نکته مهم این است که بعد از پایان استفاده از برگ درختان خرما بعنوان بادشکن یا سایه‌بان مجدداً آنها را جمع‌آوری کرده و می سوزانند. نکته مهم و قابل توجه دیگر اینکه اگرچه در گذشته به نوعی از این بقایا در موارد مختلف استفاده می‌گردید و اما در سال های اخیر با ظهور مصالح ساختمانی متنوع و فن‌آوری‌های نوین، این بقایای گیاهی در سطح نخلستان‌های کشور کاربرد خود را از دست داده‌اند و اکنون نخلکاران با حجم وسیعی از این ضایعات روبرو می‌باشد که به دلیل عدم توصیه و ترویج روش‌های مناسب جهت بهره‌برداری، اقدام به سوزاندن آن می نماید.

راهکارهای مناسب و روش‌های نوین

آثار و بقایای درختان خرما از منابع مواد آلی محسوب می‌شوند که در سیستم پایدار و در راستای حفاظت از منابع محیط زیست می‌بایست با روش مناسبی حتی بعد از موارد گوناگون بهره‌برداری، بصورت فرآیند شده به خاک نخلستان برگردد. کاربرد این ضایعات چه به صورت مستقیم و چه غیر مستقیم، در راستای تامین بخش مهمی از مواد آلی خاک و ماده اولیه بستر کشت قارچ و همچنین خوراک دام، گامی ارزنده در راستای توسعه و افزایش منابع پروتئینی گیاهی و حیوانی محسوب می شود، ضمن اینکه بازگشت صحیح این منابع غنی سازی خاک از مواد آلی و حفظ حاصلخیزی را به همراه خواهد داشت.

کاربرد ضایعات و بقایای گیاهی درختان خرما جهت تولید قارچ خوراکی و خوراک دام

ضایعات چوبی منابع ارزشمندی برای تولیدقارچ‌های خوراکی به شمار می‌رود. امکان استفاده از ضایعات مختلف درخت خرما جهت تولید قارچ خوراکی و همچنین بقایای عمل‌آوری شده جهت تغذیه دام در چندین تحقیق مورد بررسی قرار گرفته و نتایج رضایت بخشی نیز به همراه داشته است. امکان پرورش قارچ‌های خوراکی صدفی (pleurotus spp.) در مناطق خرما خیز کشور وجود دارد و از طرفی جهت پرورش قارچ نیاز به بستر اولیه ای (بقایای لگنینی و سلولزی) می باشد که مواد اولیه این بستر بصورت معمول و فراوان در باغات خرما یافت می‌شود. گونه‌ای از این قارچ‌ها به صورت خودرو بر روی تنه درختان واجدالیاف در زمستان‌ها می رویند. هرچند که محصول دهی قارچ‌های خوراکی صدفی بر روی ضایعات به مانند کاه بهتر از بقایای چوبی می‌باشد اما مواد چوبی منبع غذائی غنی تری برای قارچ‌ها محسوب می‌شوند. از طرف دیگر قارچ‌ها با حذف لیگنین موجود در ضایعات چوبی در اثر عمل تجزیه می‌توانند منبع خوبی از کربوهیدرات را جهت تغذیه دام فراهم نمایند. در بیشتر تحقیقات، برگ و دمبرگ خرما به عنوان ترکیبی مناسب جهت تولید قارچ پاسخ مطلوب داده است. با این حال در خصوص استفاده از ضایعات چوبی خرما جهت خوراک دام ممکن است دوره دوماهه چرخه رشد رویشی و زایشی قارچ مدت زمان کافی برای تجزیه تمام لگنین موجود در بافت‌های اینگونه ضایعات نباشد که در این رابطه انجام مطالعات بیشتر ضرورت می یابد.

استفاده از برگ خرما در تغذیه دام:

با استفاده از روش‌های ساده و کم هزینه می‌توان برگ درخت خرما را به خوراک دام تبدیل نمود. معمولاً قسمت انتهایی برگ که شامل برگچه‌ها می‌باشد، برای غنی‌سازی و تهیه خوراک دام استفاده می‌شود. در این روش، ابتدا قسمت انتهائی برگ به قطعات کوچک (3 تا 4 سانتی متری) خرد می‌شوند و سپس با استفاده از برخی مواد افزودنی عمل غنی سازی بروی آنها انجام می پذیرد و بعد از مدتی برای خوراک دام قابل استفاده می‌شود. با فرموله کردن این ماده خوراکی با مواد علوفه‌ای می‌توان به جیزه غذائی کامل و باارزشی دست یافت. بدین ترتیب بخش اعظمی از ضایعات موجود در نخلستان‌ها را می‌توان به مواد ارزشمند تبدیل نمود.

تهیه کود گیاهی کمپوست از برگ و ضایعات درخت خرما:

استفاده از ضایعات نخل خرما جهت تهیه کود گیاهی به صورت عمل‌آوری شده یکی از راه‌کارهای مناسب و اقتصادی در مدیریت نخلستان می‌باشد. جهت عمل آوری برگ و تهیه کمپوست از روش‌های متعددی می‌توان استفاده نمود که با توجه به امکانات موجود از نظر مواد افزودنی، اندازه قطعات خرد شده برگ و شیوه‌های نگهداری و انبار کردن توده ضایعات و ... روش‌ها متفاوت می‌باشد. در یکی از روش ها ابتدا ضایعات قسمت های مختلف درخت جمع آوری و سپس به قطعات کوچک خرد می‌شوند و پس از آن عمل‌آوری، میکروارگانیسم‌های عامل بوشانیدن به آن اضافه می‌شود. توده مذکور در محلی با رطوبت و تهویه مناسب نگهداری می‌شود تا کود گیاهی آماده گردد. در حال حاضر حجم زیادی از بقایای گیاهی در سطح نخلستان‌ها قابل تبدیل به کود گیاهی می‌باشد که می‌بایست روش‌های آن در بین باغداران ترویج شود.

تهیه قطعات (خرد کردن) از بقایا و افزودن به خاک باغ:

شاید ساده‌ترین روش و حداقل استفاده ممکن از بقایای نخل خرما استفاده مستقیم و برگشت آن به خاک نخلستان به منظور بهبود ساختار فیزیکی خاک و افزایش مواد آلی آن ‌باشد. بر اساس اندازه‌گیری‌های بعمل آمده خاک اغلب نخلستان‌ها از میزان مواد آلی بسیار پایینی (کمتر از نیم درصد) برخوردار می‌باشند. طبق تحقیقات انجام شده تاثیر مواد آلی بر خصوصیات کمی و کیفی محصول در باغات خرما بسیار مثبت بوده است. لذا با توجه به وضعیت موجود شاید ساده‌ترین و ارزان‌ترین روش افزایش مواد آلی خاک استفاده از بقایای گیاهی حاصل از خود درختان خرما باشد. این عمل در برخی مناطق خرماخیز کشور آغاز شده است. عمده‌ترین مشکل این روش عدم وجود دستگاه مناسب جهت خرد کردن بقایا به قطعات کوچک بوده است که با توجه به اهمیت موضوع، مطالعه در جهت طراحی دستگاه مناسب این کار و یا وارد نمودن نمونه های خارجی بسیار مفید می باشد.

سایر موارد استفاده از ضایعات:

از ضایعات خرما در موارد متعدد می‌توان استفاده نمود. برخی از این روش‌ها نیاز به فن‌آوری پیشرفته دارند و برخی نیز با امکانات محدود قابل اجرا می باشند. علاوه بر موارد یادشده استفاده از ضایعات چوبی خرما جهت ساخت نئوپان و تولید mdf مورد توجه قرار گرفته و پیشرفت‌هایی نیز حاصل شده است. همچنین امکان استفاده از ضایعات نخل در تولید مواد گیاهی جهت بسترهای کشت گلخانه‌ای وجود دارد. قابل ذکر است که سالانه ارز زیادی جهت تهیه مواد مذکور از کشور خارج می‌شود. این موضوع در دست بررسی است و موفقیت‌هایی نیز در بر داشته است.

پیشنهادات:

بقایای گیاهی و چوبی نخلستان‌های کشور حجم بسیار زیادی می‌باشد که با بکارگیری راه‌کارهای مناسب مدیریتی می‌توان علاوه بر بهره‌برداری اقتصادی از آن، اثرات سوء زیست محیطی را نیز کاهش داد. در حال حاضر ساده‌ترین روش جهت جلوگیری از هرگونه خسارت استفاده از این بقایا جهت افزایش مواد آلی خاک در مدیریت نخلستان می‌باشد که پیشنهاد می‌شود تکنولوژی ساده آن در کلیه مناطق خرما خیز، ترویج و بکار گرفته شود. علاوه بر آن توصیه می‌شود بهینه‌سازی روش‌های ارائه شده جهت بکارگیری ساده و کم هزینه آنها و ترویج در سطوح بزرگ در دستور کار آینده باشد.

__________________

هیچ وقت کسی رو ناامید نکن
چون ممکنه امید تنها چیزیه که اون داره

درختان میوه ایران

hassan balali — 2010-12-06T13:56:12+01:00

----درختان میوه ایران ----------------------------------------------------------------------------

فهرستی از درختان میوه و میوه هایی که از ایام گذشته در ایران وجود داشته و یا امروزه در کشورمان کشت می شود . در این نوشته سعی شده به نکته های کوچک ولی مفید نیز از میوه کاری اشاره کنیم

میوه ها را می توان به صورت زیر دسته بندی کرد .

· میوه های استوایـــــــی (گرمسیری)

· میوه های مدیترانه ای

· میوه های مناطق معتدل

· میوه های بومی

· میوه های مغزدار

· میوه های وحشی

· میوه های غیرخوراکی

آلبالو : بهترین راه تکثیر خوابانیدن است ولی با قلمه نیز تکثیر می شود .

ازگیل : ( mespilus germanica) جزء میوه های شفت دار و زمان برداشت پائیز است .

انار : میوه انار یک سته است (berry) که کاسبرگ لایه بیرونی و یا پوست میوه را تشکیل می د هد و بهترین راه تکثیر؛ خوابانیدن است ولی با قلمه نیز تکثیر می شود .

آلو : شامل چندین گونه وحشی و کشاورزی و میوه های هسته دارشفتهای نوع prunus ( آلو بخارا ؛آلو برقانی ؛ آلو قطره‌طلا و آلوکک )

انجیر: (ficus spp ) نیمه گرمسیری میوه در شاخه سال جاری تشکیل می شود و انواع دیگر( انجیرهندی – هلو انجیری )

آناناس :( ananas comosus) جزء میوهای استوایـی

انبه : ( mangifera indica) جزء میوهای همیشه سبز واستوایـی(گرمسیری)

آووکادو : (avocados) جزء میوهای استوایـی

انگور ( مو) : نیاز به هرس زیاد دارد ؛ میوه مو به صورت جوانه های مخلوط جانبی روی شاخه های سال جاری تشکیل می شود .

آگلی : )پیوندی از پرتقال ، نارنگی و گریپ فروت , ( جزء مرکبات استوایی

بادام :( amygdalus communis) جهت جلوگیری از سرمازدگی شکوفه از هورمون جیبرلین استفاده کنید .

بالنگ : ( citrus medica ) و جزء سیتروسهاست

به : (gydonia oblanga)؛ دانه دار وجزء میوه های شفت دار

پاپایا (خربزه درختی)

پرتقال : دارای گونه های شیرین و ترش است ؛ جزء مرکبات استوایی

پسته : مقاوم به خشکی و شوری

تمرهندی : (tamarindus indica) ؛ جزء میوهای استوایـی

تمشک ؛ تمشک سیاه : دارای گونه های متعدد است از طبقه rubus

توت فرنگی : (frigaria spp) میوه ای کاذب است به هیچ وجه میوه محسوب نمی شوند اما در آشپزی به شکل میوه کاربرد دارد

خربزه : علائم رسیدگی نوک میوه نرم ؛ در ناحیه دم شیار به وجود بیایید وشبکه پوست برجسته شود و گیاهی از خانواده کدوئیان است

خرما : phoenix dactylifera) ) ؛ ( تامار- رطب- خلال و کال مراحل مختلف رشدی میوه خرماست ) ؛ مقاوم به خشکی و شوری و تکثیر از پاجوش

خرمالو : ( diospyros kaki) ؛ از میوههای بومی آسیاست

زرشک : نیمه گرمسیری

زیتون : نیمه گرمسیری

زالزالک : (crataegus spp. ) ؛ جزء میوه های شفت دار

زردآلو : ((prunus armenica ؛ میوه های هسته دارشفتهای نوع prunus و دارای واریته هائی از جمله شکرپاره ؛ نادری و شاه پسند مشهد می باشد

سیب : جزء میوه های شفت دار ؛ دانه دار ؛ به چهارپایه تقسیم می شوند : خیلی پاکوتاه em9 . پاکوتاه em7,em26 . قوی em2 . خیلی قوی . em 16

کوکبی (میوهٔ ستاره)

کیوی : سفرس چینی actinidia spp ))

گواوا (زیتون محلی) : ( (psidium guajava ؛ جزء مناطق نیمه حاره ای

گیلاس : میوه های هسته دارشفتهای نوع prunus گلها روی شاخه های 2 ساله و 2 سال به بالا تشکیل می شود

گریپ‌فروت : جزء مرکبات استوایی

گلابی :pyrus commonis)) ؛ جزء میوه های شفت دار ؛ گلها روی اسپورهای 2 ساله تشکیل می شود ؛ دانه دار ؛ پیوند مناسب اسکنه ؛ دارای گونه های اروپا و آسیایی pyrus spp و تخمدان گلابی اپی جین است

لایچی :( litchi chinensis) ؛ جزء مناطق نیمه حاره ای

لیموشیرین : حساس به سرما و جزء مرکبات استوایی

موز : جزء میوهای استوایـی

نارگیل : (cocos spp) ؛ جزء میوهای استوایـی

نارنج : مقاومت به امراض و نسبت به سرما بیش از پرتقال

هلو :برای کشت هلو در اراضی قلیایی وآهکی پایه زرد الو – اراضی سنگین گوجه – اراضی سنگلاخی بادام استفاده می شود – البته از خود هلو نیز می توان برای پایه استفاده کرد و میوه های هسته دارشفتهای نوع prunus ؛ واریته های زودرس هلو قرمز رضائیه ؛ شاه پسند و انجیری دانشکده می باشد 0

هندوانه : (citrullus vulgaris ). طالبی . بادام ‌زمینی . بلوط ؛ توت . خیار .

دارابی . ذغال‌اخته . شاه‌توت . شفتالو . شلیل . فندق . کُنار . لیمو

ترش . نارنگی . بلوط .گوجه . گردو

البته در ایران میوه های متعدد دیگری نیز وجود دارد که بصورت وحشی پرکنده اند و به دلایل مختلف استفاده نمی شوند و یا در مناطق محلی استفاده میشود .

__________________

هیچ وقت کسی رو ناامید نکن
چون ممکنه امید تنها چیزیه که اون داره

اصلاح مقاومت به خشکی در گیاهان زراعی(مقاله دوم)

hassan balali — 2010-11-13T02:53:52+01:00

اصلاح مقاومت به خشکی در گیاهان زراعی

اباذر رجبی، عضو هیئت علمی مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه بذر چغندرقند، کرج

چکیده

تنش خشکی مانع از تظاهر کامل پتانسیل ژنتیکی گیاهان زراعی می شود و از اینرو موجب کاهش تولیدات کشاورزی می گردد. در مقاومت به خشکی سه مکانیزم دخالت دارند که عبارتند از فرار از خشکی، اجتناب از خشکی و تحمل به خشکی. صفات مختلف مورفولوژیکی، فیزیولوژیکی و بیوشیمیایی باعث ایجاد مقاومت به خشکی می شوند. نحوه توارث (تک ژنی و چند ژنی بودن) و نوع عمل ژن (افزایشی و غیرافزایشی بودن) در صفات مورفولوژیکی و فیزیولوژیکی متفاوت است. با این حال، ژنهای مسؤل بیوسنتز انواع مواد محلول سازگار (compatible solutes) شناسایی و از موجودات مختلفی همچون گیاهان، مخمر، موش و انسان همسانه سازی (کلون) شده اند. روشهای اصلاحی مختلفی برای مقاومت به خشکی وجود دارند که هر یک دارای مزایا و معایبی هستند. در هر برنامه اصلاحی وجود روشهای کارآمد برای شناسایی و انتخاب ژنوتیپ های مناسب ضروری می باشد. شناسایی و انتقال ژنهای مسئول بیوسنتز متابولیت های متعددی همچون پرولین، ترهالوز، و پلی آمینها از موجودات مختلف به گیاهان زراعی از طریق مهندسی ژنتیک بطورموفقیت آمیزی صورت گرفته است. به عنوان مثال، ژن hva1 جو که مسئول سنتز پروتئین های فراوان در اواخر دوره جنین زایی (Late embryogenesis abundant proteins) می باشد از طریق روش انتقال تصادفی (shotgun) به برنج منتقل شده و منجر به تولید برنج تراریخت گردیده است. فقدان یک رهیافت تلفیقی و روشهای دقیق غربال کردن، دانش کم درباره اساس ژنتیکی مقاومت به خشکی، همبستگی منفی بین مقاومت به خشکی و عملکرد، و نبود ژنهای مناسب برای تولید گیاهان تراریخت از عوامل اصلی محدود کننده اصلاح ژنتیکی مقاومت به خشکی می باشند. در برنامه های تحقیقاتی آینده برای مقاومت به خشکی لازم است موارد زیر لحاظ شود: جستجو برای یافتن تنوع ژنتیکی وسیع در صفات مرتبط با مقاومت به خشکی، انتقال همزمان چندین ژن از طریق روشهای اصلاحی متداول یا مهندسی ژنتیک، استفاده از تکنیک RNA ناهمسو ، ارزیابی پلی پپتید های القاء شده در شرایط تنش خشکی واستفاده از یک رهیافت تلفیقی.

خشکی در واقع یک رویداد هواشناختی است که با عدم وقوع بارندگی در یک دوره زمانی همراه می باشد، دو‌‌‎‎ره ای که به اندازه کافی بلند است تا باعث تخلیه رطوبتی خاک و تنش کمبود آب همراه با کاهش پتانسیل آب در بافتهای گیاهی گردد. اما از دیدگاه کشاورزی، خشکی عبارت است از ناکافی بودن مقدار و توزیع آب قابل استفاده در طی دوره رشد گیاه که این امر موجب کاهش بروز توان کامل ژنتیکی گیاه می گردد. خشکی عامل اصلی محدود کننده تولیدات کشاورزی می باشد که گیاه را از رسیدن به حداکثر توان محصولدهی باز می دارد (٨). اثر خشکی بر عملکرد و درآمد نهایی زارع کاملا شناخته شده است. اغلب گیاهان زراعی بویژه در طی دوره گلدهی تا نمو بذر به تنش کمبود آب حساسند. حتی گیاهانی مانند ارزن دم روباهی، سورگوم و لوبیا چشم بلبلی نیز که در نواحی خشک و نیمه خشک کشت می شوند در مرحله زایشی تحت تاثیر تنش خشکی قرار می گیرند.

در کشاورزی، مقاومت به خشکی عبارت است از توانایی یک گیاه زراعی برای تولید محصول اقتصادی با حداقل کاهش عملکرد در شرایط تنش نسبت به شرایط بدون تنش (٨). برای اینکه متخصص ژنتیک بتواند ژنوتیپ های برتر را از طریق روشهای متداول اصلاح نباتات و یا با استفاده از بیوتکنولوژی اصلاح نماید لازم است درک درستی از اساس ژنتیکی مقاومت به خشکی داشته باشد.

مکانیزم های مقاومت به خشکی

از نظر ژنتیکی، مکانیزم های مقاومت به خشکی را می توان به سه دسته تقسیم کرد که عبارتند از فرار از خشکی، اجتناب از خشکی و تحمل به خشکی (۲و٨). با این وجود، گیاهان زراعی معمولا بیش از یک مکانیزم را برای مقاومت در برابر خشکی بکار می گیرند. اجتناب از خشکی عبارت است از توانایی یک گیاه برای کامل کردن چرخه زندگی خود قبل از گسترش تنش کمبود آب در خاک و گیاه. این مکانیزم شامل توسعه سریع فنولوژیک (زود گلدهی و زود رسی)، انعطاف پذیری نموی (تنوع در طول دوره رشد بسته به شدت تنش کمبود آب) و انتقال فراورده های فتوسنتزی ما قبل گلدهی به دانه.

اجتناب از خشکی عبارت است از توانایی گیاه برای حفظ پتانسیل آب نسبتا بالا در بافتها علی رغم وجود کمبود رطوبت در خاک. تحمل به خشکی عبارت است از توانایی گیاه برای مقابله با کمبود آب با پایین آوردن پتانسیل آب بافتها. اجتناب از خشکی از طریق مکانیزم های بهبود جذب آب، ذخیره سازی آب در سلولهای گیاهی و کاهش از دست رفتن آب تحقق می یابد (۲و٨). واکنش گیاهان در برابر تنش کمبود آب تعیین کننده میزان تحمل به خشکی آنهاست. به عنوان مثال، برخی ژنوتیپ های چغندر قند که ریشه های عمیق تری دارند قادر به جذب آب بیشتری بوده و دیرتر پژمرده می شوند و در شرایط جشکی تنوع ژنتیکی برای میزان پژمردگی، سرعت رشد برگ، تنظیم اسمزی و هدایت روزنه ای در واریته های مختلف چغندر قند مشاهده شده است (۱).

اجتناب از خشکی با دو روش صورت می گیرد: ۱) حفظ آماس با افزایش عمق ریشه، سیستم ریشه ای کارآمد و افزایش هدایت هیدرولیکی، ۲) کاهش هدر رفتن آب با کاهش هدایت اپیدرمی (روزنه ای و عدسی)، کاهش جذب نور از طریق لوله ای شدن یا تاخوردن برگها، و کاهش سطح برگ برای پایین آوردن میزان تبخیر (۲و٨). در شرایط تنش خشکی، گیاهان با متعادل کردن حفظ آماس و کاهش هدر رفتن آب زنده می مانند. مکانیزم های تحمل به خشکی عبارتند از حفظ آماس از طریق تنظیم اسمزی (فرایندی که باعث تجمع مواد محلول در سلول می گردد)، افزایش اتساع پذیری سلول، کاهش اندازه سلول و تحمل در برابر آب کشیدگی از طریق مقاومت پروتوپلاسمی(۲و٨).

متاسفانه اغلب این سازگاریها دارای معایبی هستند. ژنوتیپی که دوره رشد کوتاهی دارد معمولا کم محصول تر از ژنوتیپ دیگری با دوره رشد معمولی می باشد. مکانیزم هایی که باعث مقاومت به خشکی از طریق کاهش هدررفتن آب می شوند (مانند بسته شدن روزنه ها و کاهش سطح برگ) معمولا منجر به کاهش جذب دی اکسید کربن می گردند. تنظیم اسمزی با حفظ آماس گیاه مقاومت به خشکی را افزایش می دهد اما افزایش غلظت مواد محلول که تنظیم اسمزی را موجب می شود می تواند علاوه بر انرژی لازم برای تنظیم اسمزی اثرات نامطلوبی نیز درپی داشته باشد. درنتیجه، سازگاری گیاه باید ضمن حفظ محصولدهی مناسب، منعکس کننده تعادل میان فرار، اجتناب و تحمل به خشکی باشد.

ژنتیک مقاومت به خشکی

مقاومت به خشکی صفت پیچیده ای است که بروز آن بستگی به عمل و عکس العمل میان صفات مختلف مورفولوژیکی (زودرسی، کاهش سطح برگ، لوله ای شدن برگ، میزان موم، سیستم ریشه ای کارآمد، ریشک دار بودن، پایداری عملکرد و کاهش پنجه زنی)، فیزیولوژیکی (کاهش تعرق، افزایش راندمان مصرف آب، بسته شدن روزنه ها و تنظیم اسمزی)، و بیوشیمیایی (تجمع پرولین، پلی آمین، ترهالوز و غیره، افزایش فعالیت آنزیم نیترات ردوکتاز وافزایش ذخیره سازی کربوهیدراتها) دارد. مکانیزم های ژنتیکی کنترل کننده این صفات چندان شناخته شده نیستند.

شناسایی ژنهای کنترل کننده صفات مورفولوژیکی و فیزیولوژیکی و محل آنها در روی کروموزومها امکان پذیر بوده و نحوه توارث آنها و ماهیت عمل ژن گزارش گردیده است. توارث چندژنی خصوصیات ریشه بوسیله Ekanayake و همکاران (۳) گزارش شده است. طول و تراکم ریشه ها بوسیله آللهای غالب و ضخیم بودن راس ریشه بوسیله آللهای مغلوب کنترل می شود. با این وجود، لوله ای شدن برگ و تنظیم اسمزی وراثت تک ژنی نشان داده اند. Tomar و Prasad (۹) یک ژن مقاومت به خشکی بنام Drt1 را در برنج گزارش دادند که با ژنهای ارتفاع بوته، رنگدانه و ریشک دار بودن پیوستگی دارد و دارای اثر پلیوتروپی بر روی سیستم ریشه می باشد. در لوبیا چشم بلبلی نیز گزارش شده است که مقاومت به خشکی بوسیله یک ژن غالب کنترل می شود (٨).

اگرچه گزارشات دیگری در این زمینه برای سایر صفات وجود دارد، تحقیقات بیشتری لازم است تا کنترل ژنتیکی صفات مورفولوژیکی و فیزیولوژیکی موثر در مقاومت به خشکی روشنتر شود.

علاوه بر تغییرات مورفولوژیکی و فیزیولوژیکی، تغییرات بیوشیمیایی نیز از جمله القای بیوسنتز مواد محلول سازگار روشی برای بیان وقوع تنش خشکی می باشد. در شرایط تنش خشکی، گیاهان سعی می کنند محتوای آب خود را با انباشته کردن مواد محلول متعدد که غیر سمی بوده و خللی در فرایندهای گیاه ایجاد نمی کنند حفظ نمایند. به این خاطر این مواد را مواد محلول سازگار می نامند. بعضی از آنها عبارتند از فروکتان، ترهالوز، پلیول ها، گلایسین بتایین، پرولین و پلی آمینها (۲و٨). ژنهای مختلفی که مسئول آنزیمهای دخیل در بیوسنتز این مواد محلول هستند شناسایی شده و از موجودات مختلف از جمله باکتریها، مخمر، انسان و گیاه همسانه سازی شده اند که در قسمت های بعدی همین مقاله مورد بحث قرار خواهند گرفت.

اصلاح مقاومت به خشکی

سه روش برای اصلاح مقاومت به خشکی وجود دارد. روش اول عبارت است از اصلاح برای عملکرد بالا در شرایط بدون تنش. از آنجایی که انتظار می رود حداکثر پتانسیل ژنتیکی عملکرد در شرایط بدون تنش تحقق یابد و همبستگی مثبت بالایی بین عملکرد در شرایط تنش و بدون تنش وجود دارد، ژنوتیپی با عملکرد بالا در شرایط بدون تنش عملکرد نسبتا" بالایی نیز درشرایط تنش خواهد داشت. این فلسفه اصلی این روش می باشد. با این وجود، مفهوم بروز حداکثر پتانسیل ژنتیکی در شرایط بدون تنش مورد بحث می باشد زیرا اثر متقابل ژنوتیپ و محیط می تواند مانع از رسیدن ژنوتیپ پر محصول به عملکرد بالا در شرایط تنش خشکی گردد. بنابراین، روش دوم یعنی اصلاح برای عملکرد بالا در شرایط تنش خشکی واقعی پیشنهاد شده است اما مشکل این روش آن است که شدت تنش خشکی از سالی به سال دیگر و در نتیجه، فشار انتخاب محیطی بر روی مواد اصلاحی از نسلی به نسل دیگر بسیار متغیر است. این مسأله همراه با وراثت پذیری پایین عملکرد موجب پیچیدگی و کند شدن برنامه اصلاحی می گردد(۲و٨).

روش سوم که می تواند جایگزینی برای دو روش مذکور باشد عبارت است از اصلاح مقاومت به خشکی در ژنوتیپ های پر محصول با وارد کردن مکانیزم های مورفولوژیکی و فزیولوژیکی مقاومت به خشکی. اما انتقال مقاومت به خشکی به ژنوتیپ های پر محصول پیچیده است زیرا اساس فیزیولوژیکی و ژنتیکی سازگاری به شرایط تنش خشکی کاملا" معلوم نیست. برعکس، اصلاح پتانسیل عملکرد یک ژنوتیپ مقاوم می تواند روش امیدبخش تری باشد به شرط اینکه تنوع ژنتیکی در داخل چنین ژنوتیپی وجود داشته باشد. برای دستیابی به ژنوتیپ های مقاوم به خشکی و پرمحصول می توان از انتخاب همزمان در محیطهای بدون تنش برای عملکرد و در شرایط تنش خشکی برای پایداری عملکرد استفاده کرد(۲و٨).

روش اصلاحی بکار رفته برای مقاومت به خشکی همان روشی است که برای سایر اهداف اصلاحی استفاده می شود. بطور کلی، می توان از روشهای انتخاب شجره ای و بالک (دسته جمعی) برای اصلاح گیاهان خودگشن و از روش انتخاب دوره ای برای اصلاح گیاهان دگرگشن استفاده کرد. با این وجود، اگر هدف ما انتقال چند صفت مؤثر در تحمل به خشکی به یک ژنوتیپ پرمحصول باشد، تلاقی برگشتی روش مناسبی است. از طرف دیگر، تلاقی دو والدی (هاف سیب یا نیمه خواهری و فول سیب یا تمام خواهری) موجب حفظ پایه ژنتیکی وسیع شده و امکان تهیه ژنوتیپ های مطلوب مقاوم به خشکی را فراهم می سازد (٨). با این حال، موفقیت هر برنامه اصلاحی، بویژه برای مقاومت به خشکی، بستگی به وجود روش مناسب ارزیابی یا غربال کردن دارد.

روشهای ارزیابی مقاومت به خشکی

هر اقدامی برای اصلاح ژنتیکی مقاومت به خشکی با استفاده از تنوع ژتنیکی موجود نیاز به یک روش ارزیابی یا غربال کردن کارآمد دارد که باید سریع بوده و قادر به ارزیابی عملکرد گیاه در مراحل حساس رشدی و غربال کردن یک جمعیت بزرگ فقط با استفاده از تعداد محدودی مواد گیاهی باشد. همانطوری که قبلا اشاره شد مقاومت به خشکی نتیجه برهمکنش صفات مختلف مورفولوژیکی، فیزیولوژیکی و بیوشیمیایی است و بنابراین می توان از این اجزای مختلف به عنوان شاخصهای گزینش برای غربال کردن تیپ ایده ال (ایدئوتیپ) گیاهی استفاده کرد. بجای یک صفت ساده باید ترکیبی از صفات مختلف که رابطه مستقیم با مقاومت به خشکی دارند به عنوان معیارهای گزینش مورد استفاده قرار گیرد (٨).

Ludlow و Muchow (۶) مزیت صفات مختلفی را که باعث ایجاد مقاومت به خشکی می شوند رتبه بندی کردند. McCreeو همکاران (۷) و Johnson و همکاران (۵) چارچوبی را تعیین کردند تا بر اساس آن بتوان ارزیابی کرد که چه ترکیبی از صفات در وضعیت آب و رشد گیاه مؤثرند و این می تواند فیزیولوژی را به برنامه جامع بهنژادی گیاهان پیوند بزند. اهمیت تهیه یک روش غربال کردن قابل اعتماد از مدتها قبل درک شده است. روشهای مختلفی که تاکنون برای غربال کردن مورد استفاده قرار گرفته اند عبارتند از:

۱ (استفاده از دماسنج مادون قرمز برای غربال کردن ژنوتیپ هایی که کارایی بالایی در جذب آب دارند.

۲ (پخش نواری علف کش متریبوزین در عمق معینی از خاک و استفاده از ید-۱۳۱ و کشت هیدروپونیک (آب کشتی) تحت تنش ۱۵ بار برای غربال کردن رشد ریشه.

۳ (استفاده از روش سایکرومتری برای ارزیابی تنظیم اسمزی.

۴) استفاده از پورومتر انتشاری برای اندازه گیری میزان هدایت آب برگ.

۵) استفاده از تکنیک مینی رایزوترون برای اندازه گیری میزان نفوذ، توزیع و تراکم ریشه در مزرعه با حداقل دست خوردگی.

۱) عکسبرداری هوایی مادون قرمز برای اندازه گیری میزان به تعویق افتادن آب کشیدگی.

۲) استفاده از تبعیض ایزوتوپهای کربن برای انتخاب ژنوتیپ های دارای راندمان مصرف آب بالا.

۳) از آنجایی که کاهش عملکرد نگرانی اصلی زارع می باشد متخصصین اصلاح نباتات بر عملکرد در شرایط تنش خشکی تاکید می کنند. از یک شاخص تنش خشکی که معیاری از خشکی را بر اساس کاهش عملکرد در شرایط تنش نسبت به شرایط بدون تنش فراهم می نماید برای غربال کردن ژنوتیپ های مقاوم به خشکی استفاده شده است. همچنین، از یک محیط تنش خشکی که بطور مصنوعی ایجاد شده است می توان برای انتخاب ژنوتیپ برتر از داخل یک جمعیت بزرگ استفاده کرد. رتبه بندی ظاهری یا اندازه گیری بلوغ، لوله ای شدن برگ، طول و زاویه برگ، شکل ظاهری ریشه و سایر خصوصیات مورفولوژیکی که ارتباط مستقیم با مقاومت به خشکی دارند نیز مورد توجه قرار گرفته اند (٨).

رهیافت بیوتکنولوژیکی برای مقاومت به خشکی

از روشهای دست ورزی ژنتیکی در گیاهان زراعی برای شناسایی ژنهای مقاومت به خشکی و انتقال آنها استفاده شده است. اساسا" با استفاده از دو روش یعنی روش هدفمند و روش تصادفی می توان گیاهان تراریختی را تولید کرد که دارای مقاومت به خشکی هستند.

روش هدفمند

مسیرهای متابولیکی که شامل سنتز پلی آمین، کربوهیدرات، پرولین، گلیسین بتایین و ترهالوز می باشند با مقاومت به خشکی درارتباطند. در این روش که اساس آن متکی بر وجود اطلاعات لازم درباره واکنش بیوشیمیایی برای سنتز این متابولیتها می باشد ژنهای مربوطه را از منابع مختلف به گیاهان زراعی انتقال می دهند. این رهیافت دقیقتر و روشمند تر است و از احتمال موفقیت بیشتری نسبت به روش تصادفی برخوردار است (۲و٨).

در سالهای اخیر، انتقال ژنهای القاء شده در شرایط تنش خشکی که در مسیرهای بیوشیمیایی مختلفی دخالت دارند، از منابع مختلف به گیاهان حساس به عنوان یکی از روشهای امیدبخش درآمده است. به عنوان مثال، ژن TPS1 که در مخمر یافت شده است فعالیت آنزیم ترهالوز-۶- فسفات سینتتاز را کنترل می کند و در بیوسنتز ترهالوز دخالت دارد. این ژن به توتون منتقل شده است. با اندازه گیری میزان هدررفتن آب از برگهای جداشده یا با تعیین اثر قطع آبیاری بر روی مرگ و آسیب دیدگی برگ معلوم شده است که گیاهان تراریخت دارای مقاومت به خشکی بالایی هستند. ژن دیگری بنام P5CS فعالیت آنزیم پیرولین-۵- کربوکسیلات سینتتاز را که در سنتز پرولین دخالت دارد کنترل می کند و تولید بالای پرولین مقاومت به خشکی را در پی دارد. توتون تراریختی که ِژن P5CS منتقل شده از باقلا را بیش از حد بیان می کرد مقدار بالایی از آنزیم مذکور را نشان داد و میزان تولید پرولین در آن نسبت به گیاه شاهد ۱۸-۱۰ برابر بیشتر بود. تولید بیش از حد پرولین وزن تر ریشه و نمو گل در شرایط خشکی را افزایش داد (٨).

ژن باکتریایی SacB که در Bacillus subtilis یافت می شود فعالیت لوان سوکراز را که در سنتز فروکتان دخالت دارد کنترل می نماید. زمانی که این ژن به توتون منتقل شد گیاه تراریخت حاصله تولید فروکتان نمود و در مقایسه با شاهد از عملکرد بالایی در شرایط خشکی ایجاد شده بوسیله پلی اتیلن گلیکول (PEGبرخوردار بود (٨). ژنهای betAو betB که به ترتیب فعالیت کولین دهیدروژناز و بتایین آلدهید دهیدروژناز را کنترل می نمایند در بیوسنتز گلیسین بتایین دخالت دارند و تجمع گلیسین بتایین مقاومت به خشکی را به گیاه می دهد(٨). Holmstrom و همکاران (۴) ژن betB را از باکتری اشرشیا کولی به توتون منتقل کردند.

با در دسترس بودن ژنهای مسئول بیوسنتز پلی آمین مانند ADC (که فعالیت آرژنین دهیدروژناز را کنترل می کند)، ODC (که فعالیت اورنیتین دکربوکسیلاز را کنترل می کند) و SAMDC (که فعالیت اس-آدنوزیل- متیونین دکربوکسیلاز را کنترل می نماید)، اکنون می توان میزان پلی آمین را با استفاده از سازه های همسو و ناهمسوی این ژنها در گیاهان تراریخت دستکاری کرد (٨). گیاهان توتون که با انتقال ژن ODC از مخمر و موش، ژنADC از چاودار و ژنSAMDC از انسان، تراریخت شده اند گزارش گردیده اند اما در مورد اینکه آیا گیاهان تراریخت تحمل به خشکی نشان می دهند یا نه مطالعات کافی صورت نگرفته است. فقط میزان بیان پلی آمینها در گیاهان مورد مطالعه قرار گرفته است. با این وجود، ژن SOD (سوپراکسیداز دیسموتاز) از نخود فرنگی به توتون منتقل شده و گیاهان تراریخت مقاوم به خشکی بدست آمده است (٨).

روش تصادفی

در این روش که روشی غیر مستقیم برای بدست آوردن ژن مورد نظر می باشد تغییراتی که در فرایند سلول و بیان ژن در اثر تنش خشکی ایجاد می شود مورد تجزیه و تحلیل قرار می گیرد. ژنهایی که تحت تنش خشکی بیان می شوند و هیچ نقش خاصی برای آنها پیدا نشده است شناسایی شده اند. اگرچه این روش از دقت کمی برخوردار بوده و احتمال موفقیت در آن پایین است اما می تواند حتی موقعی که هیچ اطلاعات قبلی درباره ژن یا فراورده ژنی وجود ندارد کارساز باشد (٨). بنابراین، به نظر میرسد که روش تصادفی به علت وجود اطلاعات کافی درباره تغییرات بیوشیمیایی در سلول، انتخاب بهتری برای مقاومت به خشکی می باشد. به عنوان مثال، برنج تراریخت حامل ژن hva1 جو که با این روش تولید شده مقاومت به خشکی نشان داده است (٨). ژن hva1 سنتز یک گروه سه پروتئینی LEA (پروتئینهای فراوان در اواخر جنین زایی) را که در طی دوره تنش در اندامهای رویشی انباشته می شوند کنترل می کند (۲).

روش کشت بافت نیز دارای قابلیت ایجاد تنوع سوماکلونال برای مقاومت به خشکی می باشد اما مشکلاتی که در انتخاب واریانت مورد نظر وجود دارد استفاده از این روش را محدود می سازد.

‌روشهای به زراعی برای مقابله با كرم ساقه‌خوار برنج (Chilo suppressalis)

hassan balali — 2010-11-01T05:24:45+01:00

‌روشهای به زراعی برای مقابله با كرم ساقه‌خوار برنج (chilo suppressalis)

احمد دانشور1 ساناز پیران2

1) عضو باشگاه پژوهشگران دانشگاه آزاد اسلامی واحد جهرم
2- دانشجو دانشگاه آزاد اسلامی واحد جهرم

چكیده:

برنج به عنوان مهم‌ترین غذای مردم ایران بعد از گندم سطح زیر كشت قابل توجه‌ای را به خود اختصاص داده كه به علت شرایط خاص مورد نیاز این گیاه برای رشد و نمو كشت آن محدود به مناطق پر باران می‌باشد، بعد از سن گندم مهمترین آفت زراعی كرم ساقه‌خوار برنج می‌باشد كه سالانه هزینه زیادی برای مبا رزه با آن به كشاورزان تحمیل می‌گردد و در صورت عدم مبارزه باعث زیان شدید شده تا حدی كه در سال‌های اولیه ورود آفت به ایران كشاورزان از برداشت محصول خود صرف‌نظر می‌كردند. عمده این مبارزات، مبارزه شیمیایی بوده كه علاوه بر هزینه زیادی دارای طبعات منفی و زیاد زیست محیطی می‌باشد برای جلوگیری از تحمیل این مشكلات روش‌های به زراعی برای مبارزه با این آفت مهم پیشنهاد می گردد كه با رعایت دقیق این روش‌ها می‌توان آفت مورد نظر را تا حد قابل توجهی كنترل نمود.

واژگان كلیدی:

ایران، برنج، آفت، سن گندم، كرم ساقه‌خوار، برنج، مبارزه شیمیایی، محیط زیست.

مقدمه :

كرم ساقه‌خوار با نام علمی chilo suppressalis اولین بار در سال 1863 در دنیا شناخته شد. این پروانه در ایران نیز اولین بار در سال 1351 در مزارع تنكابن (شهسوار) و رامسر طغیان كرد و در مدت كوتاهی با افزایش جمعیت و طغیان خود و ایجاد خسارت اقتصادی شدید، نظر همگان را به خود جلب نمود. در مورد چگونگی ورود این آفت اطلاعات دقیقی در دست نیست ولی احتمالاً توسط كاه و كلشهای همراه مركبات از پاكستان به ایران وارد شده است. به علت خسارت بالای این آفت در سال 1906 از این حشره به عنوان یكی از خطرناك‌ترین آفات برنج در دنیا نام برده شد. حدوداً 35 كشور از این آفت زیان می‌بینند.

برای مبارزه با این حشره ابتدا باید خود آن را شناخت و سپس روش‌های به زراعی ارائه می‌گردد.

در تمام مناطق برنج كاری استان‌های گیلان، مازندران، گرگان و همچنین اصفهان وجود دارد علائم خسارت آفت به دو صورت می‌باشد.

1) اگر گیاه جوان مورد حمله قرار بگیرد به علت تغذیه آفت از درون ساقه موجبات خشكیدگی جوانه مركزی برنج فراهم گشته كه ابتدا برگ میانی آن زرد شده و كم‌كم خشك می‌شود كه اصطلاحاً به آن dead heart گویند.

2) در صورتی كه حمله آفت مصادف با زمان خوشه كردن و گل دادن باشد، دانه در خوشه تشكیل نشده و منجر به خشكی خوشه می‌گردد كه اصطلاحاً به آن white head گویند.

در این مرحله با رشد ساقه‌های جانبی گیاه در مقابل آفت عكس‌العمل نشان داده و حتی‌المقدور از كاهش محصول جلوگیری می‌شود. در مرحله دوم خسارت گیاه تقریباً در پایان مرحله رویش است و امكان ترمیم خسارت از طریق رشد ساقه‌های جانبی دیگر وجود ندارد. ساقه‌های آلوده به آفت در این موقع در اثر وزش باد شكسته و باعث خراب شدن و از بین رفتن ساقه‌های مجاور می‌گردند.

علاوه بر برنج در موقع برداشت محصول و هنگامی كه ساقه‌های برنج كاملاً خشك می‌شود بسیاری از لاروهای آفت از این ساقه‌های خشك به طرف علف‌های هرز حاشیه مزرعه مهاجرت نموده و از آن‌ها تغذیه می‌نمایند.

شناسایی:

عرض پروانه با بال باز 28-25 میلیمتر است و رنگ عمومی بدن خاكستری مایل به قهوه‌ای روشن می‌باشد. بال‌های جلویی دارای رگبال مشخص به رنگ زرد مایل به قهوه‌ای و یك ردیف نقطه‌‌های قهوه‌ای رنگ در لبه جلویی بال می‌باشد. بال‌های زیرین سفید رنگ است. تخم‌ها بیضی كشیده، به طول یك میلیمتر كه ابتدا شیری رنگ و به تدریج قهوه‌ای می‌شوند. تخم‌گذاری به طور دسته‌ جمعی است و در هر توده تا 337 عدد تخم نیز شمرده شده است. لارو بالغ به طول 22-20 میلیمتر به رنگ قهوه‌ای روشن و یا شیری با 5 نوار طولی به رنگ صورتی است. شفیره به طول 12 میلیمتر و به رنگ قرمز مایل به قهوه‌ای و بدون پیله است.

زیست‌شناسی :

زمستان را به دو صورت لارو كامل در داخل ساقه‌های خشك برنج و یا علف‌های هرز اطراف مزرعه به سر می‌برد. در شرایط مساعد وقتی درجه حرارت به 10 سانتی‌گراد رسیدلاروهای سن آخر تبدیل به شفیره می‌شوند، اولین شفیره‌های حاصل از لاروهای زمستانی در دهه اول ادیبهشت ماه مشاهده شده‌اند. دوره شفیرگی 10-6 روز سپس حشره كامل خارج می‌شود. اولین پروانه‌های آفت در شرایط گیلان از حدود 20 اردیبهشت ماه ظاهر می‌شوند و اوج پرواز آن‌ها در دهه دوم خرداد صورت می‌گیرد. فعالیت آن‌ها در شب بوده (حدود ساعت 9) و روزها در سایه و روی برگ و ساقه برنج و علف‌های هرز به استراحت می‌پردازند. پروانه‌های نر و ماده 24 شاعت پس از خروج جفت‌گیری كرده و حشره ماده تخم‌های خود را به صورت دسته‌ای روی ساقه و برگ قرار می‌دهد. عمر پروانه‌ها یك هفته می‌باشد. طول دوره جنینی حدود 11-5 روز می‌باشد. لارو سن اول پس از تفریخ ابتدا از پارانشیم برگ تغذیه كرده و سپس با ایجاد سوراخی از محل غلاف برگ وارد ساقه می‌شود. لاروها پس از مدت 37-21 روز كه در داخل ساقه‌ای برنج تغذیه نمودند سوراخ بزرگی جهت خروج پروانه در ساقه ایجاد می‌نمایند و سپس به شفیره تبدیل می‌شوند و هفت روز بعد پروانه‌های نسل دوم (بهاره) خارج می‌گردند كه این زمان در گیلان مصادف با اواسط تیرماه است. اگر پروانه‌های این نسل قبل از پایان تیرماه تخم‌ریزی كرده باشند می‌توان نسل دیگری را در شهریور ماه به وجود آورند در غیر این صورت كلیه لاروهایی كه در اوایل مرداد به وجود می‌آیند پس از كامل شدن به دیاپوز رفته و زمستان را بدین صورت می‌گذرانند. بنابراین 3-2 نسل دارند.

نسل اول: از بیستم اردیبهشت ماه تا اواخر خرداد ماه ظاهر می‌شود (زمان نشا كاری)

نسل دوم: از اواسط تیر ماه تا اواخر تیر تا اوایل مرداد ماه به حداكثر می‌رسد (زمان خوشه ‌دادن)

نسل سوم: این نسل در هنگام برداشت برنج ظهور می‌كنند.

روش به زراعی برای مقابله با آفت :

الف- مبارزه پاییزه و زمستانه:

1) درو محصول برنج باید حتی‌المقدور از پایین و نزدیك طوقه گیاه صورت گیرد تا هر چه ممكن است لارو كمتری در مزرعه باقی بماند.

2) خوشه‌های بریده شده را به مدت چند روز روی زمین نگه دارند تا خشك شود و سپس با خرمن‌كوب‌های كه كلش را كاملاً خرد می‌نمایند به صورت كاه گندم درآورند تا هر چه لارو در داخل ساقه مانده له شده و از بین برود.

در صورت تمایل می‌توان این كلش‌های كاملاً خورد شده را زیر خاك كرد تا موجبات پوسیده شده آن فراهم گشته تا به نوعی كود سبز به خاك داده باشیم.

3) باقی مانده آن را با دقت در مزرعه بسوزانند چون محل زمستان گزارنی حشره است. در این رابطه كشت دویاره مزارع برنج با شبدر برسیم مفید گزارش شده است.

4) زمین شخم زده را با آب تخت نمایند، این عمل مدتها برای زارعین در زمستان اجباری بود ولی اخیراً پافشاری نم‌یشود.

5) علف‌های هرز حاشیه مزارع از قبیل شال تسبیح، نی، اویار سلام، قیاق، سوروف، خرواش، بندواش، قمیش و… را كه پناهگاه زمستان گزرانی لارو می‌باشند كنده سوزانده شوند.

6) عدم استفاده از كود دامی نپوسیده كه موجب انتقال بذر علف‌های هرز به مزرعه و رویش آن‌ها و در نتیجه این علف‌ها پناهگاه مناسب آفت خواهند شد.

7) از خزانه‌های برنج همه روزه بازدید كرده تا چنان‌چه پروانه تخم‌گذاری كرده باشند برگ‌های آلوده را چیده و از بین ببرند.

8) جلوگیری از انتقال نشاهای آلوده به زمین اصلی و همچنین رعایت تناوب زراعی.

مهمترین و بهترین گردش‌هایی كه در استان گیلان و مازندران رایج است به صورت زیر می‌باشد

i- سال اول: برنج سال دوم: برنج سال سوم: آیش

ii- سال اول: شبدر برسیم سال دوم: برنج

iii- سال اول: شبدر برسیم سال دوم: برنج

البته این گردش درا ستان‌های مختلف متفاوت می‌باشد

9) دادن سیلیس به گیاه سبب سخت شدن ساقه و برگ می‌گردد.

10) استفاده از كود ازت به مقدار مناسب در اوایل رشد كه باعث رشد سریع برنج شده در نهایت موجب زود رسیدن برنج و گذراندن مرحله حساس به آفت می‌شود البته مصرف زیاد باعث به اصطلاح آبكی شدن ساقه شده كه این نیز باعث حساس شدن گیاه به ‏آفت می‌شود.

11) استفاده از كود فسفر كه ساقه‌ها را محكم و ضخیم كرده تا در مقابل آفت مقاومت كنند و نیز باعث زودرسی محصول می‌شود.

12) استفاده از كود پتاس كه با ازت اثر رقابتی داشته و باعث می‌شود ازت بیشتری جذب گیاه گردد و سنتز ازت را نیز در گیاه مساعد نماید.

ب- رعایت مقررات قرنطینه داخی، خودداری از حمل و نقلكاه و كلش و نشاء از مناطق آلوده به مناطق غیر آلوده.

ج- كشت واریته‌های مقاوم به كرم ساقه‌خوار، در كشور ما واریته چینا در مقایسه با آمل، خیلی كمتر از این آفت صدمه می‌بیند. اصولاً واریته‌های زودرس مانند آمل بیشتر خسارت می‌بینند. استفاده از پلاستیك و نایلون یا گلخانه‌های مدرن جهت زودرس كردن نشانء

طول دوره برنج زودرس معمولاً 130 تا 145 روز

طول دوره برنج متوسط رس معمولاً 150 تا 160 روز

طول دوره برنج دیررس معمولاً 170 تا 180 روز

منابع :

1 - borror and delongs introduction to the study of insects
2 - حشره شناسی كشاورزی اسماعیلی، مرتضی میركریمی، اسدالله و آزمایش فرد
3 - برنج (كاشت، داشت و برداشت) اخوت، سید محمد و دانش وكیلی

سبزیجات

hassan balali — 2010-09-27T04:50:23+01:00

پرورش کاهو

کاهو گیاهیست یک ساله ، این گیاه از حوالی اروپای ساحلی یا آسیای مرکزی به نقاط دیگر جهان منتقل شده است .گروهی از محققین معتقدند که مبداء اصلی آن هندوستان می باشد .
کاهو ، دارای ویتامین : آ،ب،ث و مواد دیگری مانند : ید ، آهن ، فسفر، منیزیم ، روی ، منگنز و مس می باشد .کاهو دارای برگ های کشیده و قاشقی شکل صاف و بدون کُرک می باشد .این گیاه به صورت خام در سالاد و به عنوان سبزی مصرف می شود .

● آب و هوا و خاک :

این گیاه به آب و هوای معتدل مایل به سرما نیاز دارد .در مازندران ، در شهریورماه و مهرماه کشت می شود . محصول آن از اوایل بهمن ماه تا اواخر فروردین ماه بدست می آید .

در نواحی سرد که دارای تابستان ملایمی باشد ، می توان کاهو را در اسفندماه کاشت ولی اگر کشت کاهو با گرما مصادف گردد ، ساقه های میانی آن بلند شده به گل می نشینند .

کاهو گیاهیست پُر توقع و بایستی قبل از کاشت حداقل در هر هکتار ۲۰ تن کود حیوانی پوسیده و ۲۰۰ کیلو فسفات دامونیم و ۱۰۰ کیلو گرم پتاس داده شود .

انواع کاهو عبارتند از : کاهو بابلی ، کاهو دولابی که در ایران کاشته می شود و اخیرا کاهوی پیچ و کاهوی گرد نیز کشت و مصرف می شود .

در اروپا انواع متنوعی از آن کاشته می شود . انواع کاهو در آب و هوای مختلف قابل کشت است .
برای مثال : بعضی از انواع آن به گرما مقاوم هستند و در مقابل سرما حساسیت نشان می دهند .
برعکس بعضی از ارقام آن در مقابل سرما مقاوم و در برخورد با گرما حساسیت نشان می دهند .
اقسامی که به گرما مقاومت می کنند دارای برگ های ضخیم تر بوده و طعم گس مایل به تلخی دارند .

● روش کاشت :

این گیاه به دو روش کشت می شود :

۱ ) خزانه کردن : این روش به دو صورت انجام می گیرد .

الف ) بذر کاهو را روی خطوطی به فاصله ۱۰ سانتیمتر در زمین اصلی می کارند و پس از جوانه زدن و زمانی که گیاه ۳ برگه شد آن را به خزانه دوم که فاصله ردیف ها از یکدیگر ۲۰ سانتیمتر باشد منتقل و به فواصل ۱۰ سانتیمتر از یکدیگر نشاء می کنند .

زملانی که بوته ها ۵ تا ۶ برگه شدند ، آنها را به زمین اصلی که فاصله ردیف ها از یکدیگر ۵۰ تا ۶۰ سانتیمتر باشد ، منتقل و به فاصله ۲۰ تا ۲۵ سانتیمتر از یکدیگر می کارند .

ب) در این روش پس از آن که بوته های جوان در خزانه اول ۳ برگه شدند آنها را مستقیما به زمین اصلی منتقل نموده و بفاصله ۲۰ تا ۲۵ سانتیمتر از یکدیگر روی ردیف هایی به فاصله ۵۰ تا ۶۰ سانتیمتر از هم می کارند .
نکته مهم و قابل توجه آن است که دقت شود اگر خزانه کوُش گرم و یا شاسی باشد چون دارای حرارت مناسب است ، پس از انتقال بوته ها به زمین اصلی صدمه ای به گیاه وارد نشود .

زیرا هوای آزاد حرارت مناسب خزانه را نخواهد داشت ، بنابراین روش اول تا حدود زیادی این مشکل را حل می نماید .

۲ ) کاشت کاهو در زمین اصلی :

علت اساسی خزانه کردن گیاه آن است که چون کاهو گیاه پُرتوقعی است، در زمین کوچکتر تامین مواد غذائی و مراقبت های زراعی ارزانتر و آسانتر انجام می شود ، به خزانه کردن می پردازند.

ولی اگر بخواهند در زمین اصلی اقدام به کشت کنند ، عملیات وجین کردن و تُنُک نمودن گران تمام می شو.د .
به همین دلیل از گیاهان دیگری مانند : تربچه و پیازچه کمک می گیرند و آنها را باهم می کارند تا در زمانی که این گیاهان برداشت می شوند ، عملیات وجین کردن و تُنُک کردن هم خود بخود صورت گیرد و چنانچه نقاطی از زمین تُنُک و نقاطی دیگر انبوه باشد ، از نقاط انبوه تر بوته ها را خارج ساخته و در نقاط تُنُک تر نشاء نمایند .
بهترین روش کاشت در زمین اصلی ، روش خطی ( ردیفکاری ) است و درکشت های وسیع این عمل را با ماشین بذرافشان انجام می دهند .کاهو به وسیله بذر کشت و تکثیر می شود .

بذر آن دارای برجستگی و به دو رنگ سیاه و سفید است و در یک کیلو گرم حدود یک میلیون دانه یافت می شود .
برای آن که بذر کاهو متراکم کاشته نشود بهتر است که بذر را با ۵ برابر حجم خود خاک نرم و یا ماسه مخلوط نموده و در زمین بپاشند .

● بذرگیری :

برای آن که بذر سالم و قوی بدست آید ، بین بوته های کاهو آنهائی را که بهتر هستند انتخاب نموده و در اوایل فروردینماه در زمینی که آماده شده ( زمین انتخابی برای هر نوع از کاهو ، بایستی جداگانه در نظر گرفته شود و توجه بنمایند که انواع مختلف مانند : کاهو پیچ یا کاهو دولابی و غیره را باهم مخلوط نکارند ) مجددا می کارند .
فاصله بین این بوته ها ۵۰ تا ۶۰ سانتیمتر از یکدیگر مناسب است .

اواخر اردیبهشت ماه بوته ها بزرگ شده و به گل می نشینند و بذر آنها در ماههای خرداد و اوایل تیرماه کاملا می رسد .

آنگاه ساقه های حامل بذر را قطع نموده دسته کرده و در محلی سایه خشک می کنند ، سپس آنها را با ملایمت تکان داده ( می کوبند ) تا بذرها جدا شوند .

گروهی از متخصصین و افراد با تجربه معتقدند که بذر دوساله کاهو برای کشت بهتر از بذر یک ساله آن می باشد .

پرورش کرفس

کرفس گیاهیست دو ساله با ریشه الیافی و برگ های آن مرکب از برگچه های دندانه دار می باشد که از روی ریشه می رویند .

برگ کرفس حدود ۵۰ سانتیمتر رشد می کند و در صورتی که آن را برای مصرف از خاک خارج نسازند در سال بعد از میان برگ ها شاخه های حامل گل خارج می شوند که در راس آنها گل چتری شکلی برنگ سبز قرار دارد .بذر کرفس ، معطر و سبز رنگ است .

این گیاه در اکثر نقاط جهان کشت می شود و محل اصلی و اولیه آن را سواحل مدیترانه و اروپای شمالی و آسیای غربی می دانند .ولی به تحقیق مشخص نیست که این گیاه از کدام نقطه جهان به نقاط دیگر برده شده است .
مصرف کرفس ، در انواع اعذیه و ساتلادها به عنوان یک سبزی خوش بو متداول است .

▪ انواع کرفس :

انواع مختلفی از کرفس بدست آمده که دو نوع آن معروفتر می باشند .
۱ ) کرفس برگ : که از ساقه و برگ آن استفاده می شود .
۲ ) کرفس قمری : که از ریشه آن که ضخیم شده و در سطح خاک قرار می گیرد استفاده می گردد .
مصرف این نوع کرفس در ایران زیاد متداول نمی باشد .کرفس به سرما و گرمای شدید حساسیت نشان می دهد . به همین علت توجه به آبیاری این گیاه اهمیت دارد .

● آب و هوا و خاک :

این گیاه مخصوص مناطق معتدل و معتدل سرد می باشد و احتیاج به آب فراوان دارد . به همین دلیل در نقاطی که تابستان مرطوب و یا پائیز و بهار طولانی دارند بهترین محصول بدست می آید . بهترین خاک برای کشت کرفس ، خاک های شنی رسی نمدار می باشند .ولی اگر آب و هوا و میزان رطوبت مناسب و مساعد باشد در هرخاکی کشت می شود .

کرفس به مواد غذایی احتیاج مبرم دارد و به همین دلیل بایستی زمین محل کشت کرفس را تقویت نمود و بخصوص کودهای ازته مورد نیاز این گیاه هستند .

● روش کاشت :

کشت و تکثیر کرفس ، فقط به وسیله بذر صورت می گیرد .بذر این گیاه کوچک ( ریز) و سه گوش است .
کشت کرفس ، از اوایل اسفندماه تا اواسط فروردین ماه در خزانه انجام می گیرد . به این منظورپس ازکاشت بذرروی آن را با خاک برگ پوسیده میپوشانند و مرتبا آبیاری می کنند تازمانی که بذرها سبز شده و بوته های کرفس ۴ برگه شوند . آنگاه بوته های جوان را از خزانه خارج ساخته به خزانه دوم منتقل میسازند وآنها را به صورت خطی به فاصله چندسانتیمتر ازیکدیگر نشاء میکنند. پس از آن که بوته ها قوی شدند ، در اواخر اردیبهشت ماه و اوایل خردادماه آنها را از خزانه دوم خارج ساخته و به زمین اصلی منتقل می نماایند .

بوته های جوان را روی ردیف هایی به فاصله ۳۰ تا ۴۰ سانتیمتر از یکدیگر و بفاصله ۳۰ تا ۴۰ سانتیمتر از هم می کارند .

آنگاه زمین را آبیاری نموده دقت می نمایند که مرتبا آبیاری انجام شود ، زیرا آبیاری مرتب در رشد گیاه بسیار موثر خواهد بود .

این امکان نیز وجود دارد که گیاه را مستقیما از خزانه اول به زمین اصلی منتقل سازند و به هر صورت مواظبت های زراعی لازمه کار می باشد . وجین کردن و سُلُه شکنی در کشت کرفس ، بسیار هم و ضروری است .
بتدریج که گیاه رشد می کند ، پای بوته ها را خاک می دهند و یا برگ های پائینی را بدور بوته جمع می نمایند و با یک ساقه و یا برگ خودش اطراف آن را میبندند . این روش در سفید شدن ساقه های کرفس بسیار موثر می باشد .

● بذرگیری :

برای بذرگیری از کرفس ، در پائیز تعدادی از بوته های قوی و سالم را انتخاب نموده آنها را به فاصله ۵۰ سانتیمتر از یکدیگر میکارند و سعی مینمایند که سرمای زمستان صدمه ای به آنها وارد نسازد .
در صورت شدت سرما روی بوته ها را با برگ خشک می پوشانند و اواسط فروردین ماه سال بعد که هوا خوب و مساعد شد برگ های خراب شده بوته ها را قطع نموده تا بوته های کرفس گل کنند .
بذراین گیاه بنا به درجه حرارت هوای محل درمردادماه و تیرماه میرسد. قبل از آن که بذرها به زمین بریزند ساقه های حامل بذر را قطع نموده ، سپس در محل سایه خشک می کنند . بذر را از پوسته آن جدا ساخته در ظرف مناسب نگهداری می کنند تا بموقع مورد استفاده قرار دهند .

پرورش بادمجان

بادمجان ، گیاهیست یک ساله با ساقه های قوی ، خشن و شاخه شاخه .

این گیاه دارای برگ های پهن و کشیده و رنگ متمایل به خاکستری می باشد و برگها گاهی دارای

خار هستند .

گل بادمجان ، شبیه گل سیب زمینی ، ولی بزرگتر و رنگ آن بنفش کم رنگ می باشد .

میوه بادمجان که به صورت های مختلف اعم از :

کشیده ، قلمی ، دُلمه ای و یا کُرَوی می باشد همان بادنجان ، نام دارد که مورد مصرف خانگی است.

بادمجان را به صورت پخته در غذاها و خورش ها مصرف می کنند و از آن نوعی ترشی نیز تهیه

می شود که معروف به ترشی بادمجان و یا ترشی لیته است .

همچنین آن را به صورت تنوری ( کبابی ) سرخ نموده در غذاهای محلی مصرف می کنند و در

مواردی هم از میوه این گیاه مربا تهیه می نمایند .

انواع بادمجان :

تعدادی از انواع بادمجان را برای زینت در گلکاری کشت می نمایند مانند : بادمجان تخم مرغی سفید

، کُرَوی قرمز ، ولی آنچه را به منظور تهیه غذا کشت می کنند شامل 7 نوع می باشد که مهمترین

آنها عبارتند از :

1 – بادمجان قلمی سیاه .

2 – بادمجان آمریکائی ( بغدادی ) .

3 – بادمجان ریحانی سفید و بلند .

4 – بادمجان بارنپتال .

5 – بادمجان بنفش ژاپونی .

آب و هوا و خاک :

بادمجان ، گیاهیست که در مناطق گرمسیر و معتدل گرم بخوبی عمل میآید . ولی در مناطق سرد

میوه آن غالبا نرسیده و نمیتوان از آن استفاده نمود .

این گیاه از نظر احتیاجات غذائی همانند ، گوجه فرنگی می باشد و بایستی زمین را تقویت نمود .

روش کاشت :

در مناطق گرمسیر بذر بادمجان را در بهمن ماه و در مناطق معتدل در فروردین ماه در خزانه گرم و

یا شاسی می کارند .

پس از آن که بوته های آن چهاربرگه شدند آنها را از خزانه خارج ساخته و در زمینی که قبلا آماده

ساخته اند به فاصله 75 سانتیمتر از یکدیگر روی ردیف ها نشاء می کنند .

فاصله بین ردیف ها بایستی یک متر منظور گردد .

در طول تابستان هر چهار روز یک مرتبه آبیاری ضرورت دارد .

در ایران پس از آن که بوته ها بزرگ شدند و اولین گل ها تبدیل به بادمجان شد روی مزرعه

گوسفندان را می دوانند تا برگ ها و شاخه های گیاه بشکند ، آنگاه مزرعه را آبیاری می کنند تا

مجددا بوته ها شاخه و برگ بدهند و به گل نشسته میوه تولید کنند .

ولی در اروپا ، روش دیگری را انتخاب نموده اند به این ترتیب که شاخه های اضافی را با ماشین و

یا با دست قطع می کنند تا شاخه های جدید بوجود آیند و میوه بدهند .

برداشت بادمجان ، از اواخر خردادماه آغاز می شود و تا اواخر مهرماه ادامه خواهد داشت .

بادمجان های آخر محصول غالبا ریز و تلخ مزه هستند و برای تهیه ترشی بکار می روند .

بذرگیری :

بذرگیری بادمجان همانند گوجه فرنگی می باشد و با همان روش صورت می گیرد .

پرورش پیاز

پیاز گیاهیست دو ساله یا سه ساله که به وسیله بذر زیاد می شود .محل اصلی و اولیه آن مشخص نیست و آنچه مسلم است در زمانهای قدیم در قاره آسیا کشت میشده .
این گیاه یکی از مهمترین سبزیهایی است که قسمت متورم و گوشتی انتهائی آن مورد استفاده قرار می گیرد و همین قسمت گوشتی و مطبق را پیاز می نامند .
بذر این گیاه پس از کاشت در زمین ابتداء پیازهای کوچکی تولید می کند و در سال دوم اگر این پیازهای کوچک را بکارند آنها درشت شده و به عنوان پیاز مورد استفاده قرار می گیرند .
در صورتی که پیازهای دوساله را که درشت شده اند مجددآ در سال سوم بکارند ، بوته آن به گل مینشیند و تولید بذر می کند .
البته اگر در میان پیازهای کوچک سال اول پیازهای درشتری وجود داشته باشد ، آنها نیز در سال دوم ممکن است تولید گل و بذر نمایند .
ریشه های پیاز ، به صورت ساده و از انتهای ساقه خارج شده و در زمین فرو میروند .
در قسمت بالای ریشه های ساده گیاه ، پیاز که همان ورقه های گوشتی و مطبق گیاه است و شکل کُرَوی دارد قرار گرفته که تنها قشر روئی آن نازک و گاهی به رنگ های : سفید ، زرد ، قرمز و طلائی دیده می شود .
در سال دوم کشت از میان بوته پیاز ، ساقه گل خارج می شود و تا یک متر بلند شده و در انتهای ساقه ، گل پیاز ظاهر می گردد .
گل پیاز ، چتری شکل و به رنگ های : سفید مایل به سبز ، مایل به بنفش و یا ارغوانی می باشد

آب و هوا و خاک :
این گیاه در هر آب و هوا و خاکی محصول می دهد .
لکن زمین های سخت مرطوب برای آن مناسب نیستند و از لحاظ درجه حرارت ، در هوای سرد طعم پیاز ، بسیار تند و زننده می شود .
در حالی که طعم پیاز هائی که در نواحی گرم کاشته می شوند ملایم و شیرین می باشند .

کود :
نیاز پیاز ، به مواد غذائی فراوان است و بایستی زمینی را که برای کاشت این گیاه در نظر می گیرند کاملا تقویت کنند .
ولی توجه داشته باشند که در زمان کاشت بذر پیاز و یا پیازهای کوچک از دادن کود حیوانی تازه خودداری شود .
چون باعث فساد و بیماری و پوسیدگی و کرم زدگی گیاه می شود .
بهترین روش تقویت زمین و یا کود دادن به محصول پیاز ، آن است که پیاز را پس از یک محصولی که برای کشت آن قبلا کودکافی به زمین داده شده است بکارند ، و کمبود مواد غذائی گیاه را با کودهای شیمیائی جبران نمایند

روش کاشت :
کشت پیاز ، به دو صورت انجام می گیرد :
۱ ) کاشت بذر در زمین .
۲) کاشت پیازهای کوچک در زمین .
کشت این گیاه دو نوبت در سال ، در بهار و پائیز صورت می گیرد .
به منظور کشت بهاره ، زمین را در پائیز آماده می سازند و کود کافی میدهند و در کشت پائیزه ، در بهار عملیات آماده سازی زمین انجام می پذیرد.
لازم است زمینی را که می خواهند بذر و یا پیازهای کوچک را در آن بکارند ، قبلا به مقدار کافی تقویت نموده و در زمان کاشت آن را بیل بزنند و در مساحت بزرگ شخم کنند و سپس بذر پیاز ، را به یکی از دو روش خطی و یا دستپاش بکارند .
مسلمآ در روش ردیفکاری ( خطی ) مقدار بذر مصرفی بسیار کمتر و در طریقه دستپاش میزان مصرف بذر زیاد خواهد بود .
به این منظور زمین را با کشیدن شن کش و یا هر وسیله دیگری که در اختیار باشد صاف نمایند تا بذرها زیر خاک بروند و سپس آبیاری کنند .
قبل از آنکه پیازها کاملا سبز شوند لازم است که زمین را وجین کنند و علف های هرز را خارج سازند تا آنها روی بوته های پیاز را نپوشانند .
در صورتی که بخواهند پیازهای کوچک را در زمین به صورت خطی بکارند ، فاصله خطوط و یا ردیف ها ۲۵ تا ۳۰ سانتیمتر و فاصله پیازهای کوچک از یکدیگر بر روی خطوط ۱۰ تا ۱۵ سانتیمتر مناسب است .
بذر پیاز سیه رنگ است و روی آن چین هایی وجود دارد .مقدار بذر مورد نیاز برای کشت یک صد متر مربع زمین نسبت به محصولی که مورد نظر است متفاوت می باشد .
به این معنی که اگر منظور تهیه پیاز جهت مصرف به صورت خام و یا پخته باشد و لزومآ باید پیازها درشت باشند حدود ۲۵۰ گرم بذر لازم است .
ولی اگر برای تهیه پیاز ترشی و یا پیازهای کوچک برای کشت سال بعد باشد چون اندازه پیازها کوچک است ، لذا ۵۰۰ گرم بذرمورد نیاز خواهد بود .
به همین دلیل هر اندازه فاصله بوته های پیاز با یکدیگر کمتر باشد پیازها کوچکتروهراندازه که فاصله آنها از یکدیگر بیشتر باشد پیازها درشت تر خواهند بود.
بهترین روش کشت پیاز ، نوع خطی ( ردیفکاری ) می باشد که فاصله بین خطوط ۲۵ تا ۳۰ سانتیمتر و فاصله بین بوته ها روی خطوط ۱۰ تا ۱۵ سانتیمتر باشد .
لکن اگر منظور کاشت دستپاش باشد بهتر است بذر پیاز را تُنُک بپاشند تا در زمان برداشت هم پیازهای کوچک و هم پیازهای درشت داشته باشند و نیازی به تُنُک کردن و صرف هزینه زیاد و کار اضافی نباشند .
هرگاه در محلی که پیاز ، را می کارند ، هوا خشک باشد پیاز ممکن است زودتر به گل بنشیند و گاهی در چنین نقاط در همان سال اول پیازها گل می کنند و بذر می دهند که بذر این پیازها برای کاشت مناسب نخواهند بود.

بذرگیری :
پیازهایی را که می خواهند از آنها بذر تهیه کنند از بین بهترین و سالم ترین و خوش فرم ترین آنها انتخاب می کنند و در محلی خشک و هواگیر نگهداری می نمایند تا به موقع مجددآ بکارند .
در فروردین ماه پیازهای انتخاب شده را به فاصله ۴۰ سانتیمتر از هرطرف در زمینی که قبلآ آماده شده می کارند .
در اواخر تیرماه و مردادماه که بذرها در داخل غلاف های نازکی که حامل بذر هستند رسیدند ، غلاف ها را از ساقه جدا نموده و دسته می کنند و در محیط تاریک و هواگیری در محل خشکی نگهداری می نمایند .
یا آنکه غلاف ها را از بوته ها جدا ساخته و در کیسه کرده در محل خشکی نگهداری می کنند .مسلمآ روش اول در حفظ قوه نامیه ( رویش ) بذر پیاز اثر بهتری خواهد داشت .
پرورش هویج

هویج ، گیاهی است دوساله که ریشه آن عمودی بوده و قسمت وسط ریشه گوشتی وخشبی و به رنگ زرد میشود که هویج مصرفی را تشکیل میدهد.
به هر میزان که این قسمت ظریف تر و ضخامت آن کمتر باشد ، هویج مرغوب تر خواهد بود .
برگ های این گیاه دندانه دندانه و ساقه گل آن درسال دوم ظاهر میشود .
برای مصرف ، محصول هویج ، در سال اول و یا فصل زراعتی اول برداشت می شود و به منظور بذرگیری درسال دوم مورد استفاده قرار میگیرد .
گل های این گیاه، سفید رنگ و ریز می باشند که در سال دوم به صورت چتری از داخل غلافی در راس ساقه گل خارج می گردند .
هویج به صورت ، خام و پخته مصرف می شود .
آب هویج را به عنوان آب میوه مصرف می نمایند .
این گیاه دارای ویتامین " A " زیاد است و اغلب پزشکان و مردم مجرب مصرف آن را توصیه می کنند .
از هویج در ترشی ها نیز استفاده می شود .

آب و هوا و خاک :

هویج ، در هر آب و هوا و خاکی می روید .
ولی در زمین های نرم و عمیق بهار نتیجه می دهد .
برای آن که ریشه هویج که همان قسمت خوراکی و مورد استفاده گیاه است صاف و خوش ترکیب باشد ، بایستی در زمین هائی به گشت آن پرداخت که اجسام سخت مانند : سنگ وگیاهان نپوسیده در زمین نباشد.
زمین مورد استفاده برای کشت هویج احتیاج به مقدار کافی مواد غذائی (کود ) دارد .
بایستی محل کاشت این گیاه را با کودهای لازم تقویت نمود .
در صورتی که بخواهند کود حیوانی به خاک بدهند ، بایستی در پائیز سال قبل اقدام گردد تا کود کاملا پوسیده شود .

روش کاشت :

این گیاه وسیله بذر تکثیر می شود .
بذر هویج کوچک و به رنگ های خاکستری و سبز و معطر می باشد .
شکل بذر هویج کمی محدّب و دارای خار است و اغلب این خارها موجب می شوند که چند بذر بع هم بچسبند .
به همین علت بایستی در زمان کاشت ، بذرها را کمی به یکدیگر مالید تا ازهم جدا شوند .
بذر انواع زودرس را می توان در اسفندماه کاشت .
البته در محل های محصور و بطور کلی پس از گذشت سرمای زمستان و بعد از عید نوروز در فروردین ماه می توان هویج را کاشت .
طرز کاشت هویج به صورت خطی و یا دستپاش می باشد .
در هردو صورت بایستی پس از سبز شدن گیاه ، زمین را از علف های هرز وجین کرد و در صورت لزوم هویج ها را تُنُک کرد .
در صورتی که بذر هویج و تربچه را به نسبت مساوی باهم مخلوط نموده بکارند ، همزمان با سبز شدن هویج ها تربچه ها قابل برداشت می شوند و چون تربچه را برداشت می کنند خود به خود فضای لازم برای رشد و نمو هویج باز می شود و از یک زمین در یک زمان دو استفاده شده است .
در طریقه خطی ، فاصله بین خطوط ۲۰ تا ۲۵ سانتیمتر مناسب است و بایستی دقت شود که روی بذرها زیاد خاک داده نشود .
از زمان کشت بذر ، تا برداشت محصول هویج نسبت به انواع زودرس و دیررس ۳ تا ۶ ماه به طول می انجامد .

لوبیا سبز

لوبیا سبز گیاهیست یک ساله . محل اصلی و اولیه آن روشن نیست. ولی عده ای معتقدند که از نواحی گرمسیر آمریکا ، به سایر نقاط انتقال یافته است و کاشت آن از زمان های دور در آنجا متداول بوده است .
ساقه این گیاه ناصاف و خشن و بند بند و در نوع پابلند آن پیچنده میباشد. در نوع پاکوتاه ساقه ها ۳۰ تا ۴۰ سانتیمتر رشد می کنند .
برگ لوبیا سبز ، مرکب بوده و از چند برگچه خشن که دارای کُرک های سخت می باشند تشکیل می یابد .
گل لوبیا سبز ، به رنگ های : سفید ، صورتی و بنفش کم رنگ دیده میشود که تعدادی از ۲ تا ۸ گل بصورت خوشه به هر شاخه چسبیده اند .
دانه های این گیاه در داخل غلاف کشیده و شمشیری شکل به حالت آویزان به ساقه قرار دارند .
در انواع مختلف لوبیا سبز ، رنگ و اندازه آنها متفاوت می باشد .
بعضی از انواع لوبیا سبز، غلاف نرم و گوشتی قابل خوردن دارند و در بعضی دیگر غلاف ها سخت بوده قابل خوردن نیستند .
بذر لوبیا سبز ، بشکل قلوه ای ( کلیه انسان یا دام ) می باشد و در مواردی به صورت کُروی و یا بیضوی شکل دیده می شود .
مصرف لوبیا سبز ، در غذاها بسیار متداول است و چون دارای مواد غذائی فراوان می باشد یکی از مهمترین سبزیهای مورد مصرف غذائی تلقی می شود .
انواع لوبیا سبز :
این گیاه انواع بسیار زیادی دارد .
ولی در ایران فقط انواع زیر مورد مصرف عموم است :
۱ ) لوبیا سفید .
۲ ) لوبیا قرمز .
۳ ) لوبیا مَرمَری .
۴ ) لوبیا چشم بلبلی.
۵ ) لوبیا چیتی .
۶ ) لوبیا قلمدانی .

آب و هوا و خاک :
مناسب ترین محل برای کاشت لوبیا سبز ، زمین های بکر و تازه میباشد که قبلا کشت دیگری در آن نشده باشد .لوبیا ، در زمین های مرطوب و چسبنده محصول خوب نمی دهد . این گیاه احتیاج به مواد غذائی و کود حیوانی دارد .
بوته های لوبیا به سرما حساسیت دارند و در حرارت کم سبز نمی شوند . به همین علت برلای نوبرکاری ابتداء بذر را در خزانه یا در شاسی و یا در زیر نایلون می کارند .

روش کاشت :
در نقاط معتدل و گرم از اواسط فروردین ماه بذر را در محل اصلی میتوان کاشت .بهترین روش کاشت لوبیا سبز ، طریقه خطی است .
در نقاط سردسیر در خردادماه به کشت این گیاه می پردازند .در زمین اصلی فاصله دو بوته از یکدیگر نبایستی از ۴۰ تا ۵۰ سانتیمتر کمتر باشد و فاصله ردیف ها نیز همچنین ، تا برداشت محصول به خوبی انجام پذیرد .
در زمان کاشت در زمین اصلی در هر حفره ای که در زمین ایجاد میکنند و عمق آن ۲ تا ۳ سانتیمتر خواهد بود ۲ عدد بذر می کارند تا اگر به هر علتی یکی از بذرها سبز نشد ، احتمال سبز شدن بذر دیگر وجود داشته باشد .
در صورتی که بذر لوبیا را قبل از کاشت به مدت ۱۲ تا ۲۴ ساعت در آب بحیسانند گیاه زودتر سبز می شود .
پس از کاشت زمین را آبیاری می کنند و پس از ۲ ماه بتدریج می توان محصول لوبیا را برداشت نموده به عنوان لوبیا سبز مصرف کرد .
ولی برای بدست آوردن و برداشت محصول لوبیا که از دانه های خشک آن استفاده می شود ، بایستی منتظر ماند تا غلاف های حامل دانه ها زرد و خشک شوند .
آنگاه آنها را از بوته ها جدا ساخته و دانه ها را از غلاف ها خارج ساخت .
برای کاشت سال بعد می توان از محصول سال قبل استفاده نمود و نیاز به روشی خاص برای بذرگیری نیست .

پرورش گوجه فرنگی
گوجه فرنگی ، که محل اصلی و اولیه آن کشورهای مکزیک و پرُو بوده و از این نقاط به سایر نقاط جهان منتقل گردیده است ، گیاهیست یک ساله با ساقه های خشبی و کرک دار و شاخه شاخه .

گوجه فرنگی

گوجه فرنگی ، که محل اصلی و اولیه آن کشورهای مکزیک و پرُو بوده و از این نقاط به سایر نقاط جهان منتقل گردیده است ، گیاهیست یک ساله با ساقه های خشبی و کرک دار و شاخه شاخه .
این گیاه که از میوه آن استفاده می شود ، یکی از سبزیهای میوه ای بسیار مفید می باشد .
برگ های گوجه فرنگی ، مرکب بوده و از برگچه های بریده و چروک دار تشکیل شده اند .
اگر برگ این گیاه را میان انگشتان فشار دهند ، بوی مخصوص و مطبوعی از آن متصاعد می گردد .
گل های گوجه فرنگی ، زرد رنگ و در انتهای شاخه قرار می گیرند .
از هر گل یک میوه گوجه فرنگی ، بوجود می آید که گوشتی بوده کروی شکل و یا بیضوی شکل می باشد که علاوه بر مقادیر فراوانی ویتامین از نظر مواد دیگر مانند : فسفر ، آهن ، سیلیس و سایر مواد مفید غنی می باشد .

مصرف گوجه فرنگی :

میوه این گیاه به صورت خام ، پخته ، کنسرو ، جوشیده ( رُب گوجه فرنگی ) و حتی به عنوان یک نوشیدنی مفید از آب آن استفاده می شود که در همه موارد ذکر شده مطبوع و مطلوب می باشد .
گوجه فرنگی ، به صورت پخته در غذاها ، به صورت سرخ کرده همراه کباب ، به صورت خام در سالاد ، یا بطور مستقل و به صورت جوشیده در تهیه سُس و رُب گوجه فرنگی و به صورت نوشابه با گرفتن آب آن و اضافه نمودن مقداری نمک خوراکی به مصرف می رسد .
آب و هوا و خاک :
گیاه گوجه فرنگی ، در هر آب و هوائی کشت می شود .

روش کاشت :

گوجه فرنگی ، در زمین های سبک و قوی و آفتاب گیر محصول خوب می دهد . به همین منظور در پائیز زمین را کود می دهند تا در زمان کشت کاملا آماده باشد .
بذر گوجه فرنگی ، را از اوایل اسفند ماه تا اوایل فروردین ماه در خزانه و یا در شاسی و گلخانه می کارند .
پس از آن که بوته ها ۶ تا ۱۰ سانتیمتر رشد کردند و خطر سرما مرتفع گردید ، بوته های جوان را به زمین اصلی منتقل نموده و بنا به انواع آن روی خطوطی به فاصله ۵۰ تا ۱۰۰ سانتیمتر از یکدیگر نشاء می کنند .فاصله بوته ها از یکدیگر بر روی خطوط ۲۰ تا ۴۰ سانتیمتر مناسب است .
بهترین نحوه کاشت گوجه فرنگی ، روش جوی و پشته می باشد که آبیاری آن به صورت نشتی انجام می گیرد .
در منازل که محیط کشت محدود است بهتر است فاصله بوته ها را کمتر منظور نموده و وسیله قیم بوته های گیاه را بطور عمودی در زمین نگهداری کرد تا بروی زمین پهن نشوند .در صورتیکه بخواهند در خانه مستقیما بذر گوجه فرنگی را در زمین اصلی بکارند .
اوایل اردیبهشت ماه بذر را در زمینی که از قبل آماده ساخته اند با فاصله مناسب می کارند . برای این منظور در فواصل معین با میخ چوبی و یا هر وسیله دیگری حفره هایی به عمق ۱ تا ۲ سانتیمتر ایجاد می کنند ، در هر حفره ۲ تا ۳ دانه بذر میاندازند و روی آنرا با خاک پوشانیده آبیاری می کنند .
پس از آن که بذرها سبز شدند و بوته ها ۴ برگه گردیدند ، یک و یا دو بوته اضافی را از انتهای یقه گیاه قطع می کنند تا تنها بوته ای که باقی می ماند ، قوی شده رشد کافی بنماید .

بذر گیری :

بوته های گوجه فرنگی ، به علت تلاقی انواع جدیدی را بوجود میآورند. لذا برای بذر گیری لازم است که بوته های بهتر هر نوع را انتخاب کرده و دور از یکدیگر بکارند و تعدادی از میوه های این بوته ها را از ساقه قطع نمایند و تعداد محدودی از میوه ها را باقی بگذارند تا میوه های باقیمانده کاملا درشت و خوش فرم بشوند .
پس از آن که میوه های موجود کاملا رسیدند و رشد کافی نمودند ، تخم آنها را جدا ساخته و روی پارچه ای پهن نمایند تا خشک شود .
سپس بذرها را جمع کرده در محل مناسبی نگهداری کنند تا بموقع برای کشت بعدی مورد استفاده قرار گیرد .
خیار

انتخاب زمان کشت :

قبل از هر اقدامی در مورد کشت خیار ابتدا بهتر است اطلاعاتی از قبیل آمار هواشناسی منطقه نظرات و تجربیات مهندسین کشاورزی و کشاورزان با تجربه و مهمترین مورد قیمت این محصول در بازار کسب کرده و آنگاه زمان کشت را انتخاب نمایید زیرا زمان کشت در بهره برداری محصول تاثیر مستقیم داشته و باعث بالا رفتن روحیه کار و تلاش می گردد.

مثلا در مناطق جنوبی کشور زمان کشت از اوائل مهرماه شروع می شود و در خرداد ماه سال بعد برداشت محصول پایان می یابد. و در مناطق شمالی و مرکزی کشور که در آذر ماه و دی ماه دارای هوای ابری و سرد می باشند زمان کشت را به نحوی انتخاب می کنند که این زمان یا آخر فصل برداشت و یا آغاز کشت باشد . به طور کلی زمان هایی که شرایط جوی نامساعد است باید از دوره کشت حذف گردد و اگر چنین کاری صورت نگیرد و زمانهای نامساعد در میان زمان برداشت قرار گیرد کشت با مشکلات عدیده ای روبرو می شود.

انتخاب بذر:

بعد از انتخاب زمان کشت باید بذر مناسب و خوبی انتخاب کنیم که بر اساس تقسیم بندی اقلیم های مناسب صورت می گیرد.مثلا برای مناطق جنوبی که زمان کشت از اوائل مهرماه شروع می شود و تا آخر خرداد سال بعد می توان برداشت محصول داشت و یا مناطق شمالی و مرکزی که کار کشت از اوائل دی ماه شروع می شود بذرهای تک گل پیشنهاد می شود که دارای برگ های کوچک و مقاوم به سرما بوده و جهت دوره های طولانی مناسب می باشد ولی در اقلیم های که دو فصل کشت دارند بهتر است از واریته های پرگل که محصول زیادی در زمان کوتاه دارنداستفاده گردد.
شایان ذکر است که بسیاری از کشاورزان بدون توجه به نوع واریته و زمان کشت آن و تنها به علت پر گل بودن آن اقدام به کشت در فصولی می نمایند که مناسب حال آن بذر نیست در نتیجه با مشکلاتی مواجه می شوند که برای آنها اندکی ناشناخته و غریب می نماید.کشاورزانی که آشنایی با خواص واریته های مختلف ندارند اشتباه عمده ای را مرتکب می شوند و آن این است که واریته های پر گلی را که برای فصول بهاره کشت نموده اند و محصول خوب و زیادی برداشت کرده اند مجددا برای کشت پائیزه انتخاب می کنند.
با شروع فصل سرما و کوتاه شدن طول روز تعداد زیادی میوه های کوچک در هر بوته مشاهده می کنند که به علت ریز ماندن میوه ها بر روی ساقه محصولی برداشت نمی کنند و با تصوراتی که دارند کود و سم را به گیاه تحمیل می کنند در حالی که بذر های تک گل بوده و از آن میوه کمتری مشاهده می کنند اما محصول بیشتری برداشت می شود.

نحوه کشت :

پس از انتخاب بذر باید فکر نحوه کشت باشیم به طور کلی در مقابل ما دو راه برای کشت بذر قرار دارد. یکی کشت مستقیم و کشت به صورت خزانه که از این دو راه به خاطر صرفه جویی در استفاده از امکانات گلخانه ای و مراقبت بیشتر و بهتر تا جوانه زدن٬ بهتر است از کشت در خزانه بهره گیری کرد. برای کشت مستقیم زمین باید رطوبت کافی داشته و به اصطلاح گاورو باشد و بهتر است زیر و روی بذر به مقدار مورد نیاز بیته موس ریخته شود.

بهترین خاک برای کشت در گلدانهای نشاء ماده ای طبیعی به نام بیته موس می باشد که در بازار انواع خارجی و ایرانی آن یافت می شود.اگر محل قرار گرفتن سینی نشاء دارای ۳۰ درجه سانتی گراد حرارت بوده و نور و رطوبت کافی وجود داشته باشد پس از ۵ تا ۷ روز بذر جوانه می زند و چنانچه شرایط مناسب نبوده و عوامل نور و گرما و رطوبت به صورت دلخواه نباشد اولا در زمان جوانه زنی تاخیر ایجاد می شود و ثانیا در جریان رشد گیاه نیز اختلالاتی پدیدار خواهد شد. توصیه می شود این نوع بذرها را به علت گرانی آنها ۲۴ ساعت قبل از کاشت در زمین و یا گلدان در یک پارچه نخی و یا پنبه ای در دمای ۳۰ درجه سانتی گراد نگهداری کرد. باید دقت کرد قبل از این کار بذرها ابتدا در آب ولرم خیسانده شوند از طرفی باید مراقبت های لازم را به عمل آورد تا گیاه جوان بدون آفت و بیماری به زمین منتقل شود.

انتقال نشاء به زمین اصلی :وقتی بذرها سبز شدند و رشد کافی نمودند باید آنها را به زمین گلخانه منتقل کنیم.بدین منظور حفره هایی که با فاصله معین و بر اساس تراکم بوته در متر مربع محاسبه شده است بر روی بسترها تعبیه می کنیم که دقیقا به اندازه حجم خاک گلدانهای سینی نشاءمی باشد. آنگاه با احتیاط کامل نشاء را همراه با خاک گلدان از گلدانها جدا کرده و در حفره ها قرار می دهیم.در اینجا باید مراقب باشیم تا به ریشه ها آسیبی وارد نیاید. بعد از انتقال نشاء به زمین آبیاری را شروع می کنیم . به یاد داشته باشیم مدت قرار گرفتن نشاء در گلدان نباید از حد معمول تجاوز کند زیرا در این صورت است که ریشه به علت حجم کم خاک دچار مشکل شده و از رشد طبیعی باز می ماند و در نتیجه گیاه از ابتدا ضعیف خواهد بود و پس از آن هم رشد درستی نخواهد داشت.

تراکم بوته ها :

به منظور دستیابی به بیشترین برداشت محصول از متر مربع تراکم بوته ها حائز اهمیت است.بعضی از کشاورزان و گلخانه داران بر این باورند که اگر تعداد بوته در واحد سطح بیشتر باشد محصول بیشتری می توانند برداشت کنند.بر اساس تجارب بدست آمده در گلخانه های خاکی برای واریته های موجود تراکمی برابر با ۷/۱ تا ۳ بوته٬ بنابر تجربه شخصی فصل کاشت و نوع واریته از نظر کوچکی و بزرگی برگ در نظر می گیرند که در این مورد می توان از کشاورزان با تجربه و کارشناسان مربوطه کمک گرفت. ناگفته نماند که این کار دلایل فنی و مهمی دارد که از جمله می توان میزان نوردهی و جذب مواد مغذی خاک در فصول سرد را نام برد.پس به خاطر اینکه بوته ها از نور کافی برخوردار بوده و رشد مناسبی داشته باشند باید به گونه ای کاشت شوند که به روی یک دیگر کمتر سایه بیاندازند و به عبارتی دیگر موجب جلوگیری از تابش نور کافی به گیاه نشوند از طرفی در فصول سرد میزان غذا رسانی خاک به ریشه کمتر می شود و اگر تراکم هم در چنین وضعیتی زیاد باشد طبیعی است که به ریشه مواد کافی نخواهد رسید

آبیاری اولیه :

برای آبیاری گلخانه بهتر است از سیستم تحت فشار به صورت قطره ای استفاده کنیم.در این روش که بهترین نوع آن استفاده از نوارهای آبیاری است که از حدر رفتن آب جلوگیری می کند. بر اساس برنامه ای منظم به آبیاری گیاه خواهیم پرداخت زیرا آبیاری به صورت سنتی ضمن بالا بردن مصرف آب و همچنین رطوبت گلخانه مواد غذایی در خاک را شسته و دسترسی ریشه را به این مواد کم کرده.شایان ذکر است که آبیاری گیاه بر اساس سن گیاه بافت خاک و زمان مصرف متفاوت است. برای مثال می توان گفت که خاک در زمستان به آب کمتری نیازمند است تا در فصل تابستان ولی در هر صورت باید به طور یکنواخت و دوره های منظم آبیاری کرد و مسلما در خاک های سبک مقدار آبیاری کمتر و فاصله زمانی بین آن نیز کمتر خواهد بود. توصیه می شود در هنگام آبیاری زمین را برای مدت طولانی به حالت اشباع قرار ندهیم و حتما رطوبت ۲۵ درصدی را در فاصله دو آبیاری رعایت نمایید به عبارت دیگر برای تناوب آبیاری٬ زمانی اقدام به آبیاری نمایید که رطوبت خاک به ۲۵٪ رسیده باشد ضمنا این را هم بدانید که گیاه خیار در زمانی که به گلدهی می رسد نیاز بیشتری به آب دارد.

برخی از کشاورزان معتقدند بعد از اینکه گیاه جوان ۴ برگ حقیقی خود را کامل کرد باید یک دوره تشنگی به گیاه داد.چون اعتقاد دارند ریشه گیاه در حالت تشنگی به طور طبیعی به دنبال یافتن آب به عمق خاک نفوذ می کند و این حرکت ریشه باعث افزایش حجم ریشه می شود. به هر حال گیاه پس از دوره تشنگی و آبیاری پس از آن رشد سریعی خواهد داشت. در زمان رشد بوته باید نخهای گلخانه را آماده کرده و بر فراز بوته ها به سیم های مهار در فضای سقف گلخانه متصل نمود تا در هنگام رشد سریع بوته ها به طور منظم به دور نخ ها بسته شود برای بستن بوته ها به دور نخ ها روش های مختلفی وجود دارد می توان پائین نخ ها را به سیم مهار در پائین گیاه بست و یا اینکه نخ اضافه را به دور قرقره های سیمی پیچانده و بر روی سیم مهار قرار داد و یا اینکه به وسیله کلیپس های مخصوص که به اندازه قطر ساقه گیاه است و به انتهای نخ ها بسته می شود ارتباط ساقه و نخ را بدون گره زدن به گیاه برقرار نمود شایان ذکر است که نباید در مرحله نخ کشی بی توجهی نمود زیرا غفلت در این کار باعث شکستن ساقه گیاه می شود و سبب آسیب جدی به گیاه خواهد شد.

آبیاری :

آبیاری گلخانه برای خاک های سبک می تواند به روش نشتی باشد یعنی با ایجاد جوی و پشته آبیاری صورت می گیرد. در صورت استفاده از سیستم های قطره ای که با لوله های مخصوص صورت می گیرد نیازمند یک محاسبه دقیق هستیم زیرا معمولا وسط خط لوله از فشار آب کمتری برخوردار است و به این علت آبیاری به صورت یکنواخت انجام نمی شود.آبیاری قطره ای باید به صورتی باشد که پیازرطوبتی بین دو قطره چکان به یکدیگر متصل شود . همانطور که می دانید روزانه مقدار معینی اب زمین تبخیر می شود که باید در موقع مناسب تامین گردد.در صورتی که نسبت به آب یک منطقه مشکوک باشیم با آزمایش آب تصمیم نهایی را اتخاذ می کنیم مقادیر مجاز Ec در آب براساس میلی موس تامین می شود Ec کمتر از ۱ بسیار خوب Ec بین ۱ تا۲ مناسب و Ec ۲ تا ۳ کمی زیاد Ec ۳ تا ۴ زیاد و Ec بالاتر از ۴ بسیار زیاد غیر قابل قبول می باشد.

هرس اولیه :

در بته خیار تا زمانی که ارتفاع گیاه به ۳۰ سانتی متر نرسیده هیچگونه هرسی را انجام نمی دهیم . اما پس از اینکه بوته به ارتفاع ۳۰ سانتی متری رسید شاخه های فرعی و میوه و گلهای آن را به تدریج حذف می کنیم. با این کار به گیاه اجازه می دهیم که تمام انرژی تولیدی توسط گیاه صرف رشد ساقه و برگهای اولیه شود و بدین وسیله گیاه قوی و شاداب باشد از ارتفاع ۳۰ سانتی متر به بعد شاخه های فرعی را حذف کنیم ولی با توجه به فصل کاشت و نظر برخی کارشناسان و کشاورزان با سابقه برخی به شاخه های فرعی اجازه می دهند رشد نمایند و بر اساس واریته و فصل کاشت طول شاخه های فرعی را تنظیم می کنند. قابل ذکر است که در فصل بهار جوانه انتهایی شاخه های فرعی را بعد از ظهور برگ پنجم حذف می کنند به یاد داشته باشید که هرس اولیه گیاه تاثیر مستقیم و بسیار خوبی در رشد و بار دهی بوته خواهد داشت البته مشروط بر اینکه به طور صحیح و اصولی انجام گیرد.

برداشت محصول :

از مواردی که باید در انجام آن دقت بسیاری کرد تا آسیبی به گیاه وارد نشود نحوه چیدن خیار از بوته است که به دلایلی با اهمیت است شیوه اصولی و صحیح چیدن خیار از بوته این است که آن را به سمت بالا کشیده تا بدین وسیله از ساقه جدا شود این عمل باعث می شود که بقایا یا دنباله میوه بر روی ساقه باقی نماند زیرا باقی ماندن این قسمت بر روی ساقه باعث پوسیدگی ساقه می شود و از طرفی دنباله میوه علاوه بر اینکه وزن میوه را سنگین تر می کند باعث جلوگیری از نرم شدن سریع میوه هم می شود امروزه در اکثر گلخانه ها دیده می شود که خیار را به وسیله قیچی از شاخه جدا می کنند این کار زمانی می تواند مشکل آفرین باشد که قیچی آلوده به بیماریهای قارچی و ویروسی خاصی باشد. در این حالت امکان انتقال بیماری از یک بوته به بوته دیگر زیاد است. بد نیست بدانید به تازگی دستگاهی اختراع شده است که به وسیله اشعه می تواند میوه را از ساقه جدا کند.ولی تا زمانی که دسترسی به این وسائل امکان پذیر باشد بهتر است حتاالمقدور میوه با دستکش چیده شود ضمنا از ابزارهایی استفاده کنید که اطمینان داشته باشید آلوده نیستند.

پائین کشی بوته ها :

زمانی که بوته ها به سقف مفید گلخانه می رسند باید پائین کشیده شوند.نکته ای که در این دوره حائز اهمیت است هرس برگهای فرسوده تر و پیر تر در طول دوره برداشت است.به طوری که هنگام پائین کشیدن بوته برگهای پائینی ضمن اینکه عمر خود را سپری کرده اند تعداد کمی نیز برای هرس کردن باقی مانده باشد. باید همواره به یاد داشته باشید که هرس برگهای فرسوده در هر نوبت نباید بیش از ۳ برگ در بوته باشد و حداقل ۱۸ تا ۲۵ برگ روی بوته باقی بماند. هرس برگ های فرسوده باید در طول دوره و به تناوب انجام گیرد که در هنگام پائین کشی مشکلی پیش نیاید و ضمنا متوجه باشیم برگهایی که هرس می کنیم نباید از تعداد برگهای تولید شده بیش تر باشد. به هر حال بعد از هرس برگ های مسن تر و رسیدن بوته به سقف٬ ۳ روش برای هرس بوته خیار مرسوم است.

اول اینکه با حذف برگهای پائینی و شل کردن نخ ها از قرقره که به سیم مهار متصل است ساقه را به صورت گرد در روی زمین قرار داده البته گاهی ساقه ها به جای اینکه روی زمین قرار گیرند بر روی شاسی های مخصوصی که با فاصله ۵۰ سانتی متر تعبیه شده اند قرار می گیرند. زمانی که بوته به انتها می رسد به دو شاخه فرعی اجازه می دهیم که رشد خود را ادامه دهند و دوباره به سمت پائین حرکت کنند.این دو شاخه فرعی را مانند شاخه های اصلی در نظر می گیریم و پس از رشد این شاخه ها جوانه ای انتهایی شاخه اصلی را حذف می کنیم و سوم اگر در پایان فصل کشت با فرا رسیدن هوای گرم مصادف باشد می توان به جای پائین کشیدن بوته ها آن را بر روی سیم ها انداخته تا مانند سایبانی در گلخانه عمل کند در این حالت باید کاملا مراقب بود که بوته ها در موقع خم شدن شکسته نشوند و بعد ها دچار ضایعات و بیماری نگردند.
رویان

بررسی اثر الگوی کاشت طالبی در دو روش کشت سنتی و کشت با استفاده از مالچ پلاستیکی

hassan balali — 2010-09-27T04:05:04+01:00

چکیده

مطالعه حاضر با هدف امکان افزایش راندمان مصرف آب و تولید در زراعت طالبی در قالب طرح آماری اسپیلت پلات فاکتوریل در سه تکرار و به مدت 2 سال زراعی در ورامین اجرا شد. فاکتور اصلی پوشش نایلونی در دو سطح شامل استفاده از پوشش نایلون و بدون پوشش نایلون و عامل فرعی فاصله ردیف ها و بوته ها به ترتیب شامل دو اندازه 1/5 و 2 متر و سه اندازه 25 و 50 و 75 سانتی متر که تواما به صورت فاکتوریل در شش کرت فرعی اعمال گردید. طول کرت های آزمایشی 4/5 متر و در هر کرت دو خط کشت شد. میزان آب آبیاری در کشت نایلون و بدون نایلون به ترتیب حدود 2000 و 3500 متر مکعب و دفعات آبیاری در آنها به ترتیب 7 و 13 روز بود. نتایج این بررسی نشان داد که استفاده از پوشش نایلون در جوی ها باعث افزایش معنی داری در راندمان مصرف آب شد. علاوه بر این باعث کنترل بهتر علف های هرز گردید، ولی روی عملکرد اثر معنی داری نداشت. اثر فاصله بوته ها روی عملکرد و راندمان مصرف آب در سطح احتمال یک درصد معنی دار بود ولی فاصله پشته ها اثر معنی داری روی عملکرد و راندمان مصرف آب نداشت رتبه بندی میانگین عملکرد در بین تیمارها نشان داد که بیشترین راندمان مصرف آب معادل 7/05 کیلوگرم در متر مکعب مربوط به کرت با پوشش نایلونی و فاصله بوته 50 سانتی متر بود. لذا نتیجه می شود که الگوی کاشت مناسب برای طالبی سمسوری چه در کرت های پوشش دار و چه در کرت های بدون پوشش، فاصله بوته 50 سانتی متر و عرض پشته 1/5 متر می باشد و استفاده از پوشش نایلون در جوی ها باعث افزایش معنی داری در راندمان مصرف آب می شود.
مقدمه

طالبی گیاهی یک ساله از تیره کدوئیان Cucurbitaceae با نام علمی Cucumis melo و خاص فصول گرم می باشد. بررسی الگوی کاشت طالبی در جنوب وشمال ایندیانا با دو عرض پشته 1/5 و 2/1 متر و چهار فاصله بوته 90،60،120 و 150 سانتی متر بر روی ردیف نشان داد که عملکرد و تعداد میوه در هر هکتار با افزایش تعداد بوته ها از 3074 تا 10764 بوته در هکتار یا کاهش فاصله بوته ها بر روی ردیف از 150 سانتی متر به 60 سانتی متر به طور خطی افزایش یافته است اما عرض پشته ها که شامل دو فاصله 1/5 و 2/1 متر بود هیچ گونه اثر معنی داری را بر روی تعداد میوه در هر بوته و یا متوسط وزن آنها نشان نداده است. (Maynard and Dennis, 1998). تراکم بوته طالبی در قسمت های مرکزی و غربی ایالات متحده امریکا، با فاصله بوته روی ردیف 0/9 تا 1/2 متر و عرض پشته 1/2 تا 2/1 متر توصیه شده است (Foster, 1993).
نتایج بررسی ها بر روی دو رقم طالبی هیبرید در ایندیانا نشان داد که کاهش فاصله بوته ها در روی ردیف از 100 سانتی متر به 25 سانتی متر (3600 بوته در هکتار به 14500 بوته در هکتار) در پشته هایی به عرض 2/7 متر، باعث افزایش خطی تعداد میوه ها در هر هکتار و کاهش خطی متوسط وزن هر میوه و درصد قند میوه ها شده است اما تغییر معنی داری روی عملکرد نداشته است (Bhella, 1985; Davis and Meinert, 1965) . عملکرد کدو با کاهش فاصله بوته روی ردیف از 75 به 30 سانتی متر به طور خطی افزایش یافت (Dweikat and Kostewiez, 1989) . استفاده از مالچ های پلی اتیلن برای اولین بار در ژاپن و در دهه 1960 میلادی مطرح شد و خیلی سریع به اروپا و آمریکا گسترش پیدا کرد (فرهادی، 1378). مالچ های پلاستیکی بر اساس نوع کاربرد، از رنگ های متفاوتی برخوردار هستند به طوری که عموماً در سه گروه تیره، روشن و رنگی قرار می گیرند مالچهای تیره غالباً سیاه یا خاکستری هستند و بیشترین کاربرد را در کشاورزی دارند ویژگی مهم آنها، افزایش درجه حرارت خاک و کنترل علفهای هرز می باشد مالچ های روشن که شفاف و سفید می باشند به دلیل بازتابش بیشتر نور دارای اهمیت ویژه ای هستند از مالچ های رنگی نیز که کاربرد کمتری در کشاورزی دارند تنها برای اهداف خاص از جمله کنترل آفات استفاده می شوند (Campos et al., 1992). مزایای استفاده از مالچ پلاستیکی را افزایش راندمان مصرف آب، مبارزه با علفهای هرز، جلوگیری از سله بستن خاک، افزایش حاصلخیزی خاک، جلوگیری از نوسانات درجه حرارت و تنش های رطوبتی جلوگیر ی از تجمع نمک ها در سطح خاک، جلوگیری از تماس میوه ها با خاک مرطوب، پیش رس کردن محصول، افزایش سطح سبز مزرعه، جلوگیری از فرسایش خاک و افزایش عملکرد عنوان کرده اند(Richard et al., 1987 و موسوی، 1364) . پوشش های پلاستیکی موجب حذف عملیات سله شکنی در فرآیند تولید می شود از طرفی، با توجه به اینکه دو فاکتور اساسی رطوبت و حرارت در شرایط مالچ های پلی اتیلن در حد مطلوبی و با نوسانات کمتر وجود دارد، لذا فعالیت میکرو ارگانیسم ها شدت یافته و در نتیجه معدنی شدن نیتروژن از منابع آلی به خوبی صورت می گیرد که این موضوع در حفظ حاصلخیزی خاک مؤثر می باشد (Ruppel and Makswitat, 1996). مقایسه ورقه های پلاستیک شفاف و مشکی معمولی، نوری و نوری بیولوژیکی با شاهد بدون پوشش روی رشد و عملکرد طالبی نشان داد که مقدار جذب خالص و رشد نسبی بوته در مرحله آغازین رشد و عملکرد طالبی نشان داد که مقدار جذب خالص و رشد نسبی بوته در مرحله آغازین رشد در کرت های حاوی مالچ پلاستیکی تا صد در صد افزایش نشان داد اما در مرحله انتهایی رشد بوته، مقدار جذب خالص و رشد نسبی تیمار شاهد (بدون پوشش) 50 درصد بیشتر از تیمارهای مالچ بود این نتایج نشان داد که تحت شرایط مالچ های پلاستیکی پروسه رشد تسریع شده و تیمارهای مالچ پلاستیکی عملکرد (40-50 تن در هکتار) بیشتری نسبت به تیمار بدون مالچ (26 تن در هکتار) تولید نمودند .

استفاده از مالچ های پلاستیکی یکی از تکنیک های مطمئنی است که منافع زیادی برای تولیدکنندگان دارد. این سودمندی را تا حدودی ناشی از بالا رفتن گرمای خاک می دانند حصول منفعت ناشی از کاربرد مالچ، باعث تداوم مصرف و کاربرد بیشتر پلاستیک در سطح جهان می گردد که تجمع مالچ پلاستیکی در زمین منجر به آلودگی محیط می شود. این بقایای پلاستیک در خاک باعث ایجاد مشکلات زیست محیطی در بسیاری از کشورها شده است استفاده از پلاستیک های فاسد شدنی می تواند بر مشکل فوق فائق آید و نه تنها هزینه های جمع آوری کاهش می یابد بلکه بعد از اثر بخشی، پلاستیک تجزیه و به مواد طبیعی نظیر دی اکسید کربن و آب تبدیل می شوندالگوی تجزیه پذیری مالچ های پلی اتیلن متفاوت است و تابع شدت نور خورشید، درجه حرارت، مقدار بارندگی، باد، عرض جغرافیایی، زمان کاشت محصول و نوع محصول می باشد ولی بطور کلی ورقه های مشکی سریعتر از نوع شفاف تجزیه می شوند.
با توجه به مزایای کاهش مصرف آب و راندمان بالای سیستم آبیاری قطره ای، توام نمودن آن با مالچ های پلی اتیلن در استفاده بهینه از آب مؤثر می باشد (نصر اصفهانی، 1375). ورقه های پلاستیکی مشکی، بهترین گزینه برای جایگزین نمودن مصرف شن در محصولات خیار و پیاز می باشد نتایج دیگر نشان داد هزینه وجین علف های هرز در روش پلاستیک مشکی 3 تا 4 درصد هزینه مذکور در روش معمول زارعین می باشد علاوه بر این در روش اخیر، برای هر هکتار محصول حدود 200 متر مکعب در آب مصرفی صرفه جویی می شود. نتایج تحقیقات همچنین نشان دهنده افزایش 16/5 درصدی عملکرد در حالت به کار بردن پلاستیک مشکی نسبت به روش معمول زارعین (مصرف شن) بوده است

نتایج تحقیق حاضر با نتایج تحقیقات سایر محققین در دیگر نقاط جهان همخوانی دارد بر اساس نتایج تحقیق حاضر، بیشترین عملکرد مربوط به فاصله بوته 50 سانتی متر بود که با نتایج Dweikat and Kostewiez, 1989, Maynard and Dennis, 1998 در رابطه با تاثیر کاهش فاصله بوته در افزایش عملکرد همخوانی دارد. همچنین استفاده از پوشش پلاستیکی باعث افزایش کارآیی مصرف آب شد که با نتایج ریچارد و ویلیام (Richard and William,. 1987)، موسوی 1364 ، نصر اصفهانی 1375 و یزدانی 1365 همخوانی دارد.

نتیجه گیری

با استفاده از نتایج این طرح می توان چنین نتیجه گرفت که استفاده از پوشش پلاستیکی علاوه بر اینکه در کنترل علف های هرز موثر می باشد باعث کاهش مصرف آب از طریق جلوگیری از تبخیر سطحی و در نتیجه کاهش تعداد دفعات آبیاری گشته که خود باعث افزایش کارایی آب آبیاری مصرفی و صرفه جویی در مصرف آب بمیزان حدود 1500 متر مکعب در هکتار می گردد که خصوصا در مناطق با اقلیم های خشک و نیمه خشک که تامین آب آبیاری با مشکلات فراوانی مواجه می گردد بسیار مناسب می باشد. این پوشش پلاستیکی در بعضی شرایط ممکن است موجب ابتلا گیاه به برخی بیماریهای ریشه ای گردد و در صورتی که خاک دارای نفوذپذیری و تهویه مناسبی بوده و تهیه زمین به درستی انجام گیرد کمتر ممکن است اتفاق افتد. بعضی زراعین که از مالچ پلاستیکی استفاده می نمایند قبل از پایان دوره رشد گیاه اقدام به برداشتن مالچ پلاستیکی می نمایند که این کار بعلت تغییر ناگهانی شرایط محیطی ریشه ها باعث ایجاد استرس و خشک شدن و ریزش برگهای گیاه شده و کاهش عملکرد را به دنبال خواهد داشت لذا این پوشش بایستی تا انتهای دوره رشد گیاه برداشته نشود همان گونه که نتایج این بررسی نشان می دهد که الگوی کاشت مناسب برای طالبی سمسوری چه در کرت های پوشش دار و چه در کرت های بدون پوشش همان 50×150 یعنی عرض پشته 1/5 متر و فاصله بوته 50 سانتی متر می باشد که دارای بیشترین عملکرد و بیشترین میزان کارایی مصرف آب (7/05 کیلوگرم محصول بر متر مکعب آب آبیاری) می باشد.

بن سای

hassan balali — 2010-05-21T11:20:35+01:00

بن سای درخت یا درختچه ای است که در یک گلدان یا یک ظرف پرورش داده میشود. ارتفاع آن بین 20 تا 80 سانتی متر است که گاهی به یک متر هم میرسد. هر چه درختان بن سای بیشتر شبیه برادران بزرک خود در طبیعت باشد کیفیت و جلوه آنها بیشتر است.
واژه بن سای به معنی درخت در گلدان یا سینی است. بن به معنی سینی و سای به معنی درخت است. ولی این تعریف ساده برای بن سای کافی نیست و فلسفه بن سای بسیار عمیق تر از آن است.
در کشورهای خاور دور این درخت نمودار هارمونی میان زمین و انسان و طبیعت است.در عرفان کشورهای شرق راه تکامل در هماهنگی کامل میان انسان و طبیعت است که تمام اجزاء هستی و بالندگی در آن خلاصه میشود. چه هدفی زیباتر از این برای پرورش بن سای میتوان یافت ؟
در غرب نگهداری بن سای یک سرگرمی است ولی در کشورهای خاور دور این کهر یک بعد معنوی – فلسفی نیز دارد. اشخاصی که به این سرگرمی زیبا روی می آورند , وقت زیادی را به تماشای درختان خود اختصاص میدهند که پاداش این کار آرامش , توازن روحی و جسمی و درک عمیق طبیعت و زمان است.
پرورش بن سای کار دشواری نیست . کمی اطلاعات باغبانی و دانستن راهکارهای پیرایش این درخت برای شروع کافی است. اینجا لازم است به این نکته مهم اشاره شود که بن سای یک درخت رنجور نیست که به زور یا با تغییرات ژنتیکی کوچک نگه داشته شده باشد. اکثر درختان بن سای طولانی تر از هم نوعان خود در طبیعت عمر میکنند و این نشان می دهد که آنها درختانی بسیار شاداب و سالم هستند.
نگه داری و مراقبت از این درختان دشوارتر از دیگر گیاهان گلدانی نیست , به شرط آنکه نیازهای خاص آنها را بدانید و رعایت کنید. بیشتر ظروف این درختان بسیار کم عمق است و در شرایط اقلیمی ایران مراقبت بیشتری نیاز دارند.آبیاری , کود دهی , هرس و فرم دهی به این درختان فنون خاص خود را دارد.

تاریخچه بن سای
ریشه بن سای را باید در چین باستان جستجو کرد . هنرمندان چین باستان در حدود سال 222 قبل از میلاد شروع به ساختن ماکتهایی از باغ های زیبا و گوشه هایی از طبیعت کردند. برای هماهنگ بودن درختان در این مجموعه ها آنها ناگزیر بودند درختان را به صورت کوچک پرورش دهند. می گویند در ابتدا هنرمندان بودند که با قدرت جادویی خود دور نماهایی از طبیعت را به صورت کوچک کپی کردند.
در کنار این هنر که در چین و کشورهای چینی تبار هنوز بسیار مجرب است , در دوران حکومت سلسله تسین حدود 206 قبل از میلاد مسیح برای اولین بار از پون سای نام برده میشود. طریق نوشتن پون سای در چین و بن سای در ژاپن مشابه به هم است و معنی آن یک درخت بدون دور نما است.
بن سای با پن جینک به معنی دور نما با درخت , صخره , حیوان و انسان در یک مجموعه معنب میدهد. در آن زمان یک کارمند عالی رتبه چینی به نام تون – گون – مینگ برای اولین بار گل داوودی را در گلدان پرورش میدهد و بعد از این به گیاهان دیگر روی می آورد. این زمان را میتوان شروع پرورش گیاهان در گلدان نامید.
حدود 200 سال بعد از دوران حکومت تانگ نقاشی هایی از درختان سرو , کاج , آلو و بامبو که در گلدان کاشته شده اند وجود دارد.
قبل از سال 1000 میلادی در دوران حکومت سونگ بن سای نه فقط در نقاشی ها و لشهار وجود دارد , بلکه کتابهای جامعی نیز درباره پرورش آنها یافت میشود.
در دوران بسیار آرام سلسله چینگ (1911-1611 میلادی) بن سای و پن جینگ از یک سرگرمی سلطنتی و اشرافی به یک سرگرمی عمومی تبدیل می شوند. راه ورود این هنر زیبا به ژاپن احتمالا از طریق راهبان بودایی در قرن 10-11 میلادی بوده است.
آنها به بن سای به مثابه یک شی مذهبی مینگریستند : پله های سبزی که به آسمان پیوند خورده اند, یعنی ارتباط انسان و کائنات.
در دوران یوان (1280-1368 میلادی) تاجران و سیاستمدارن ژاپنی این درختان ره از سفرهای خود به چین به ارمغان می آوردند. گفته میشود که در سال 1644 یک کارمند عالی رتبه چینی به نام چون سون سویی که از بیداد حاکمان چینی به ژاپن پناه آورده بود , تمام کتب و نوشته های خود درباره بن سای را به آنجا آورد. او با دانش خود در شکوفایی این هنر در ژاپن بسیار تاثیر گذار بود. این زمان شروع فرهنگ بن سای در ژاپن محسوب می شود که در اواخر قرن نوزدهم از انحصار اشراف و سامورایی ها خارج شده و به یک سبک سرگرمی مردمی تبدیل میشود.
اما معرفی این هنر به غرب توسط ژاپنی ها صورت گرفت. ابتدا در سال 1878 در نمایشگاه جهانی پاریس و سپس در نمایشگاه جهانی لندن در سال 1909 این هنر به غرب معرفی شد.
هنر بونسای در ایران قدمت زیادی نداشته و با وجود استادانی که بیش از 30 سال در این زمینه فعالیت دارند این هنر شرقی در کشور ما نوپا و تازه کار میباشد.
امید است که با استفاده از دانش این استادان و به بهره گیری از استعداد بی نظیر ایرانی شاهد رشد و شکوفایی فرهنگ صحیح بن سای در ایران باشیم.

اصلاح مقاومت به خشکی در گیاهان زراعی

hassan balali — 2010-05-20T04:14:11+01:00

اصلاح مقاومت به خشکی در گیاهان زراعی :

چکیده
تنش خشکی مانع از تظاهر کامل پتانسیل ژنتیکی گیاهان زراعی می شود و از اینرو موجب کاهش تولیدات کشاورزی می گردد. در مقاومت به خشکی سه مکانیزم دخالت دارند که عبارتند از فرار از خشکی، اجتناب از خشکی و تحمل به خشکی. صفات مختلف مورفولوژیکی، فیزیولوژیکی و بیوشیمیایی باعث ایجاد مقاومت به خشکی می شوند. نحوه توارث (تک ژنی و چند ژنی بودن) و نوع عمل ژن (افزایشی و غیرافزایشی بودن) در صفات مورفولوژیکی و فیزیولوژیکی متفاوت است. با این حال، ژنهای مسؤل بیوسنتز انواع مواد محلول سازگار (compatible solutes) شناسایی و از موجودات مختلفی همچون گیاهان، مخمر، موش و انسان همسانه سازی (کلون) شده اند. روشهای اصلاحی مختلفی برای مقاومت به خشکی وجود دارند که هر یک دارای مزایا و معایبی هستند. در هر برنامه اصلاحی وجود روشهای کارآمد برای شناسایی و انتخاب ژنوتیپ های مناسب ضروری می باشد. شناسایی و انتقال ژنهای مسئول بیوسنتز متابولیت های متعددی همچون پرولین، ترهالوز، و پلی آمینها از موجودات مختلف به گیاهان زراعی از طریق مهندسی ژنتیک بطورموفقیت آمیزی صورت گرفته است. به عنوان مثال، ژن hva1 جو که مسئول سنتز پروتئین های فراوان در اواخر دوره جنین زایی (Late embryogenesis abundant proteins) می باشد از طریق روش انتقال تصادفی (shotgun) به برنج منتقل شده و منجر به تولید برنج تراریخت گردیده است. فقدان یک رهیافت تلفیقی و روشهای دقیق غربال کردن، دانش کم درباره اساس ژنتیکی مقاومت به خشکی، همبستگی منفی بین مقاومت به خشکی و عملکرد، و نبود ژنهای مناسب برای تولید گیاهان تراریخت از عوامل اصلی محدود کننده اصلاح ژنتیکی مقاومت به خشکی می باشند. در برنامه های تحقیقاتی آینده برای مقاومت به خشکی لازم است موارد زیر لحاظ شود: جستجو برای یافتن تنوع ژنتیکی وسیع در صفات مرتبط با مقاومت به خشکی، انتقال همزمان چندین ژن از طریق روشهای اصلاحی متداول یا مهندسی ژنتیک، استفاده از تکنیک RNA ناهمسو ، ارزیابی پلی پپتید های القاء شده در شرایط تنش خشکی واستفاده از یک رهیافت تلفیقی.
خشکی در واقع یک رویداد هواشناختی است که با عدم وقوع بارندگی در یک دوره زمانی همراه می باشد، دو‌‌‎‎ره ای که به اندازه کافی بلند است تا باعث تخلیه رطوبتی خاک و تنش کمبود آب همراه با کاهش پتانسیل آب در بافتهای گیاهی گردد. اما از دیدگاه کشاورزی، خشکی عبارت است از ناکافی بودن مقدار و توزیع آب قابل استفاده در طی دوره رشد گیاه که این امر موجب کاهش بروز توان کامل ژنتیکی گیاه می گردد. خشکی عامل اصلی محدود کننده تولیدات کشاورزی می باشد که گیاه را از رسیدن به حداکثر توان محصولدهی باز می دارد (٨). اثر خشکی بر عملکرد و درآمد نهایی زارع کاملا شناخته شده است. اغلب گیاهان زراعی بویژه در طی دوره گلدهی تا نمو بذر به تنش کمبود آب حساسند. حتی گیاهانی مانند ارزن دم روباهی، سورگوم و لوبیا چشم بلبلی نیز که در نواحی خشک و نیمه خشک کشت می شوند در مرحله زایشی تحت تاثیر تنش خشکی قرار می گیرند.
در کشاورزی، مقاومت به خشکی عبارت است از توانایی یک گیاه زراعی برای تولید محصول اقتصادی با حداقل کاهش عملکرد در شرایط تنش نسبت به شرایط بدون تنش (٨). برای اینکه متخصص ژنتیک بتواند ژنوتیپ های برتر را از طریق روشهای متداول اصلاح نباتات و یا با استفاده از بیوتکنولوژی اصلاح نماید لازم است درک درستی از اساس ژنتیکی مقاومت به خشکی داشته باشد.
مکانیزم های مقاومت به خشکی
از نظر ژنتیکی، مکانیزم های مقاومت به خشکی را می توان به سه دسته تقسیم کرد که عبارتند از فرار از خشکی، اجتناب از خشکی و تحمل به خشکی (۲و٨). با این وجود، گیاهان زراعی معمولا بیش از یک مکانیزم را برای مقاومت در برابر خشکی بکار می گیرند. اجتناب از خشکی عبارت است از توانایی یک گیاه برای کامل کردن چرخه زندگی خود قبل از گسترش تنش کمبود آب در خاک و گیاه. این مکانیزم شامل توسعه سریع فنولوژیک (زود گلدهی و زود رسی)، انعطاف پذیری نموی (تنوع در طول دوره رشد بسته به شدت تنش کمبود آب) و انتقال فراورده های فتوسنتزی ما قبل گلدهی به دانه.

اجتناب از خشکی عبارت است از توانایی گیاه برای حفظ پتانسیل آب نسبتا بالا در بافتها علی رغم وجود کمبود رطوبت در خاک. تحمل به خشکی عبارت است از توانایی گیاه برای مقابله با کمبود آب با پایین آوردن پتانسیل آب بافتها. اجتناب از خشکی از طریق مکانیزم های بهبود جذب آب، ذخیره سازی آب در سلولهای گیاهی و کاهش از دست رفتن آب تحقق می یابد (۲و٨). واکنش گیاهان در برابر تنش کمبود آب تعیین کننده میزان تحمل به خشکی آنهاست. به عنوان مثال، برخی ژنوتیپ های چغندر قند که ریشه های عمیق تری دارند قادر به جذب آب بیشتری بوده و دیرتر پژمرده می شوند و در شرایط جشکی تنوع ژنتیکی برای میزان پژمردگی، سرعت رشد برگ، تنظیم اسمزی و هدایت روزنه ای در واریته های مختلف چغندر قند مشاهده شده است (۱).
اجتناب از خشکی با دو روش صورت می گیرد: ۱) حفظ آماس با افزایش عمق ریشه، سیستم ریشه ای کارآمد و افزایش هدایت هیدرولیکی، ۲) کاهش هدر رفتن آب با کاهش هدایت اپیدرمی (روزنه ای و عدسی)، کاهش جذب نور از طریق لوله ای شدن یا تاخوردن برگها، و کاهش سطح برگ برای پایین آوردن میزان تبخیر (۲و٨). در شرایط تنش خشکی، گیاهان با متعادل کردن حفظ آماس و کاهش هدر رفتن آب زنده می مانند. مکانیزم های تحمل به خشکی عبارتند از حفظ آماس از طریق تنظیم اسمزی (فرایندی که باعث تجمع مواد محلول در سلول می گردد)، افزایش اتساع پذیری سلول، کاهش اندازه سلول و تحمل در برابر آب کشیدگی از طریق مقاومت پروتوپلاسمی(۲و٨).
متاسفانه اغلب این سازگاریها دارای معایبی هستند. ژنوتیپی که دوره رشد کوتاهی دارد معمولا کم محصول تر از ژنوتیپ دیگری با دوره رشد معمولی می باشد. مکانیزم هایی که باعث مقاومت به خشکی از طریق کاهش هدررفتن آب می شوند (مانند بسته شدن روزنه ها و کاهش سطح برگ) معمولا منجر به کاهش جذب دی اکسید کربن می گردند. تنظیم اسمزی با حفظ آماس گیاه مقاومت به خشکی را افزایش می دهد اما افزایش غلظت مواد محلول که تنظیم اسمزی را موجب می شود می تواند علاوه بر انرژی لازم برای تنظیم اسمزی اثرات نامطلوبی نیز درپی داشته باشد. درنتیجه، سازگاری گیاه باید ضمن حفظ محصولدهی مناسب، منعکس کننده تعادل میان فرار، اجتناب و تحمل به خشکی باشد.
ژنتیک مقاومت به خشکی
مقاومت به خشکی صفت پیچیده ای است که بروز آن بستگی به عمل و عکس العمل میان صفات مختلف مورفولوژیکی (زودرسی، کاهش سطح برگ، لوله ای شدن برگ، میزان موم، سیستم ریشه ای کارآمد، ریشک دار بودن، پایداری عملکرد و کاهش پنجه زنی)، فیزیولوژیکی (کاهش تعرق، افزایش راندمان مصرف آب، بسته شدن روزنه ها و تنظیم اسمزی)، و بیوشیمیایی (تجمع پرولین، پلی آمین، ترهالوز و غیره، افزایش فعالیت آنزیم نیترات ردوکتاز وافزایش ذخیره سازی کربوهیدراتها) دارد. مکانیزم های ژنتیکی کنترل کننده این صفات چندان شناخته شده نیستند.
شناسایی ژنهای کنترل کننده صفات مورفولوژیکی و فیزیولوژیکی و محل آنها در روی کروموزومها امکان پذیر بوده و نحوه توارث آنها و ماهیت عمل ژن گزارش گردیده است. توارث چندژنی خصوصیات ریشه بوسیله Ekanayake و همکاران (۳) گزارش شده است. طول و تراکم ریشه ها بوسیله آللهای غالب و ضخیم بودن راس ریشه بوسیله آللهای مغلوب کنترل می شود. با این وجود، لوله ای شدن برگ و تنظیم اسمزی وراثت تک ژنی نشان داده اند. Tomar و Prasad (۹) یک ژن مقاومت به خشکی بنام Drt1 را در برنج گزارش دادند که با ژنهای ارتفاع بوته، رنگدانه و ریشک دار بودن پیوستگی دارد و دارای اثر پلیوتروپی بر روی سیستم ریشه می باشد. در لوبیا چشم بلبلی نیز گزارش شده است که مقاومت به خشکی بوسیله یک ژن غالب کنترل می شود (٨).
اگرچه گزارشات دیگری در این زمینه برای سایر صفات وجود دارد، تحقیقات بیشتری لازم است تا کنترل ژنتیکی صفات مورفولوژیکی و فیزیولوژیکی موثر در مقاومت به خشکی روشنتر شود.
علاوه بر تغییرات مورفولوژیکی و فیزیولوژیکی، تغییرات بیوشیمیایی نیز از جمله القای بیوسنتز مواد محلول سازگار روشی برای بیان وقوع تنش خشکی می باشد. در شرایط تنش خشکی، گیاهان سعی می کنند محتوای آب خود را با انباشته کردن مواد محلول متعدد که غیر سمی بوده و خللی در فرایندهای گیاه ایجاد نمی کنند حفظ نمایند. به این خاطر این مواد را مواد محلول سازگار می نامند. بعضی از آنها عبارتند از فروکتان، ترهالوز، پلیول ها، گلایسین بتایین، پرولین و پلی آمینها (۲و٨). ژنهای مختلفی که مسئول آنزیمهای دخیل در بیوسنتز این مواد محلول هستند شناسایی شده و از موجودات مختلف از جمله باکتریها، مخمر، انسان و گیاه همسانه سازی شده اند که در قسمت های بعدی همین مقاله مورد بحث قرار خواهند گرفت.
اصلاح مقاومت به خشکی
سه روش برای اصلاح مقاومت به خشکی وجود دارد. روش اول عبارت است از اصلاح برای عملکرد بالا در شرایط بدون تنش. از آنجایی که انتظار می رود حداکثر پتانسیل ژنتیکی عملکرد در شرایط بدون تنش تحقق یابد و همبستگی مثبت بالایی بین عملکرد در شرایط تنش و بدون تنش وجود دارد، ژنوتیپی با عملکرد بالا در شرایط بدون تنش عملکرد نسبتا" بالایی نیز درشرایط تنش خواهد داشت. این فلسفه اصلی این روش می باشد. با این وجود، مفهوم بروز حداکثر پتانسیل ژنتیکی در شرایط بدون تنش مورد بحث می باشد زیرا اثر متقابل ژنوتیپ و محیط می تواند مانع از رسیدن ژنوتیپ پر محصول به عملکرد بالا در شرایط تنش خشکی گردد. بنابراین، روش دوم یعنی اصلاح برای عملکرد بالا در شرایط تنش خشکی واقعی پیشنهاد شده است اما مشکل این روش آن است که شدت تنش خشکی از سالی به سال دیگر و در نتیجه، فشار انتخاب محیطی بر روی مواد اصلاحی از نسلی به نسل دیگر بسیار متغیر است. این مسأله همراه با وراثت پذیری پایین عملکرد موجب پیچیدگی و کند شدن برنامه اصلاحی می گردد(۲و٨).
روش سوم که می تواند جایگزینی برای دو روش مذکور باشد عبارت است از اصلاح مقاومت به خشکی در ژنوتیپ های پر محصول با وارد کردن مکانیزم های مورفولوژیکی و فزیولوژیکی مقاومت به خشکی. اما انتقال مقاومت به خشکی به ژنوتیپ های پر محصول پیچیده است زیرا اساس فیزیولوژیکی و ژنتیکی سازگاری به شرایط تنش خشکی کاملا" معلوم نیست. برعکس، اصلاح پتانسیل عملکرد یک ژنوتیپ مقاوم می تواند روش امیدبخش تری باشد به شرط اینکه تنوع ژنتیکی در داخل چنین ژنوتیپی وجود داشته باشد. برای دستیابی به ژنوتیپ های مقاوم به خشکی و پرمحصول می توان از انتخاب همزمان در محیطهای بدون تنش برای عملکرد و در شرایط تنش خشکی برای پایداری عملکرد استفاده کرد(۲و٨).
روش اصلاحی بکار رفته برای مقاومت به خشکی همان روشی است که برای سایر اهداف اصلاحی استفاده می شود. بطور کلی، می توان از روشهای انتخاب شجره ای و بالک (دسته جمعی) برای اصلاح گیاهان خودگشن و از روش انتخاب دوره ای برای اصلاح گیاهان دگرگشن استفاده کرد. با این وجود، اگر هدف ما انتقال چند صفت مؤثر در تحمل به خشکی به یک ژنوتیپ پرمحصول باشد، تلاقی برگشتی روش مناسبی است. از طرف دیگر، تلاقی دو والدی (هاف سیب یا نیمه خواهری و فول سیب یا تمام خواهری) موجب حفظ پایه ژنتیکی وسیع شده و امکان تهیه ژنوتیپ های مطلوب مقاوم به خشکی را فراهم می سازد (٨). با این حال، موفقیت هر برنامه اصلاحی، بویژه برای مقاومت به خشکی، بستگی به وجود روش مناسب ارزیابی یا غربال کردن دارد.
روشهای ارزیابی مقاومت به خشکی
هر اقدامی برای اصلاح ژنتیکی مقاومت به خشکی با استفاده از تنوع ژتنیکی موجود نیاز به یک روش ارزیابی یا غربال کردن کارآمد دارد که باید سریع بوده و قادر به ارزیابی عملکرد گیاه در مراحل حساس رشدی و غربال کردن یک جمعیت بزرگ فقط با استفاده از تعداد محدودی مواد گیاهی باشد. همانطوری که قبلا اشاره شد مقاومت به خشکی نتیجه برهمکنش صفات مختلف مورفولوژیکی، فیزیولوژیکی و بیوشیمیایی است و بنابراین می توان از این اجزای مختلف به عنوان شاخصهای گزینش برای غربال کردن تیپ ایده ال (ایدئوتیپ) گیاهی استفاده کرد. بجای یک صفت ساده باید ترکیبی از صفات مختلف که رابطه مستقیم با مقاومت به خشکی دارند به عنوان معیارهای گزینش مورد استفاده قرار گیرد (٨).
Ludlow و Muchow (۶) مزیت صفات مختلفی را که باعث ایجاد مقاومت به خشکی می شوند رتبه بندی کردند. McCreeو همکاران (۷) و Johnson و همکاران (۵) چارچوبی را تعیین کردند تا بر اساس آن بتوان ارزیابی کرد که چه ترکیبی از صفات در وضعیت آب و رشد گیاه مؤثرند و این می تواند فیزیولوژی را به برنامه جامع بهنژادی گیاهان پیوند بزند. اهمیت تهیه یک روش غربال کردن قابل اعتماد از مدتها قبل درک شده است. روشهای مختلفی که تاکنون برای غربال کردن مورد استفاده قرار گرفته اند عبارتند از:
۱ (استفاده از دماسنج مادون قرمز برای غربال کردن ژنوتیپ هایی که کارایی بالایی در جذب آب دارند.
۲ (پخش نواری علف کش متریبوزین در عمق معینی از خاک و استفاده از ید-۱۳۱ و کشت هیدروپونیک (آب کشتی) تحت تنش ۱۵ بار برای غربال کردن رشد ریشه.
۳ (استفاده از روش سایکرومتری برای ارزیابی تنظیم اسمزی.
۴) استفاده از پورومتر انتشاری برای اندازه گیری میزان هدایت آب برگ.
۵) استفاده از تکنیک مینی رایزوترون برای اندازه گیری میزان نفوذ، توزیع و تراکم ریشه در مزرعه با حداقل دست خوردگی.
۱) عکسبرداری هوایی مادون قرمز برای اندازه گیری میزان به تعویق افتادن آب کشیدگی.
۲) استفاده از تبعیض ایزوتوپهای کربن برای انتخاب ژنوتیپ های دارای راندمان مصرف آب بالا.
۳) از آنجایی که کاهش عملکرد نگرانی اصلی زارع می باشد متخصصین اصلاح نباتات بر عملکرد در شرایط تنش خشکی تاکید می کنند. از یک شاخص تنش خشکی که معیاری از خشکی را بر اساس کاهش عملکرد در شرایط تنش نسبت به شرایط بدون تنش فراهم می نماید برای غربال کردن ژنوتیپ های مقاوم به خشکی استفاده شده است. همچنین، از یک محیط تنش خشکی که بطور مصنوعی ایجاد شده است می توان برای انتخاب ژنوتیپ برتر از داخل یک جمعیت بزرگ استفاده کرد. رتبه بندی ظاهری یا اندازه گیری بلوغ، لوله ای شدن برگ، طول و زاویه برگ، شکل ظاهری ریشه و سایر خصوصیات مورفولوژیکی که ارتباط مستقیم با مقاومت به خشکی دارند نیز مورد توجه قرار گرفته اند (٨).
رهیافت بیوتکنولوژیکی برای مقاومت به خشکی
از روشهای دست ورزی ژنتیکی در گیاهان زراعی برای شناسایی ژنهای مقاومت به خشکی و انتقال آنها استفاده شده است. اساسا" با استفاده از دو روش یعنی روش هدفمند و روش تصادفی می توان گیاهان تراریختی را تولید کرد که دارای مقاومت به خشکی هستند.
روش هدفمند
مسیرهای متابولیکی که شامل سنتز پلی آمین، کربوهیدرات، پرولین، گلیسین بتایین و ترهالوز می باشند با مقاومت به خشکی درارتباطند. در این روش که اساس آن متکی بر وجود اطلاعات لازم درباره واکنش بیوشیمیایی برای سنتز این متابولیتها می باشد ژنهای مربوطه را از منابع مختلف به گیاهان زراعی انتقال می دهند. این رهیافت دقیقتر و روشمند تر است و از احتمال موفقیت بیشتری نسبت به روش تصادفی برخوردار است (۲و٨).
در سالهای اخیر، انتقال ژنهای القاء شده در شرایط تنش خشکی که در مسیرهای بیوشیمیایی مختلفی دخالت دارند، از منابع مختلف به گیاهان حساس به عنوان یکی از روشهای امیدبخش درآمده است. به عنوان مثال، ژن TPS1 که در مخمر یافت شده است فعالیت آنزیم ترهالوز-۶- فسفات سینتتاز را کنترل می کند و در بیوسنتز ترهالوز دخالت دارد. این ژن به توتون منتقل شده است. با اندازه گیری میزان هدررفتن آب از برگهای جداشده یا با تعیین اثر قطع آبیاری بر روی مرگ و آسیب دیدگی برگ معلوم شده است که گیاهان تراریخت دارای مقاومت به خشکی بالایی هستند. ژن دیگری بنام P5CS فعالیت آنزیم پیرولین-۵- کربوکسیلات سینتتاز را که در سنتز پرولین دخالت دارد کنترل می کند و تولید بالای پرولین مقاومت به خشکی را در پی دارد. توتون تراریختی که ِژن P5CS منتقل شده از باقلا را بیش از حد بیان می کرد مقدار بالایی از آنزیم مذکور را نشان داد و میزان تولید پرولین در آن نسبت به گیاه شاهد ۱۸-۱۰ برابر بیشتر بود. تولید بیش از حد پرولین وزن تر ریشه و نمو گل در شرایط خشکی را افزایش داد (٨).
ژن باکتریایی SacB که در Bacillus subtilis یافت می شود فعالیت لوان سوکراز را که در سنتز فروکتان دخالت دارد کنترل می نماید. زمانی که این ژن به توتون منتقل شد گیاه تراریخت حاصله تولید فروکتان نمود و در مقایسه با شاهد از عملکرد بالایی در شرایط خشکی ایجاد شده بوسیله پلی اتیلن گلیکول (PEGبرخوردار بود (٨). ژنهای betAو betB که به ترتیب فعالیت کولین دهیدروژناز و بتایین آلدهید دهیدروژناز را کنترل می نمایند در بیوسنتز گلیسین بتایین دخالت دارند و تجمع گلیسین بتایین مقاومت به خشکی را به گیاه می دهد(٨). Holmstrom و همکاران (۴) ژن betB را از باکتری اشرشیا کولی به توتون منتقل کردند.
با در دسترس بودن ژنهای مسئول بیوسنتز پلی آمین مانند ADC (که فعالیت آرژنین دهیدروژناز را کنترل می کند)، ODC (که فعالیت اورنیتین دکربوکسیلاز را کنترل می کند) و SAMDC (که فعالیت اس-آدنوزیل- متیونین دکربوکسیلاز را کنترل می نماید)، اکنون می توان میزان پلی آمین را با استفاده از سازه های همسو و ناهمسوی این ژنها در گیاهان تراریخت دستکاری کرد (٨). گیاهان توتون که با انتقال ژن ODC از مخمر و موش، ژنADC از چاودار و ژنSAMDC از انسان، تراریخت شده اند گزارش گردیده اند اما در مورد اینکه آیا گیاهان تراریخت تحمل به خشکی نشان می دهند یا نه مطالعات کافی صورت نگرفته است. فقط میزان بیان پلی آمینها در گیاهان مورد مطالعه قرار گرفته است. با این وجود، ژن SOD (سوپراکسیداز دیسموتاز) از نخود فرنگی به توتون منتقل شده و گیاهان تراریخت مقاوم به خشکی بدست آمده است (٨).
روش تصادفی
در این روش که روشی غیر مستقیم برای بدست آوردن ژن مورد نظر می باشد تغییراتی که در فرایند سلول و بیان ژن در اثر تنش خشکی ایجاد می شود مورد تجزیه و تحلیل قرار می گیرد. ژنهایی که تحت تنش خشکی بیان می شوند و هیچ نقش خاصی برای آنها پیدا نشده است شناسایی شده اند. اگرچه این روش از دقت کمی برخوردار بوده و احتمال موفقیت در آن پایین است اما می تواند حتی موقعی که هیچ اطلاعات قبلی درباره ژن یا فراورده ژنی وجود ندارد کارساز باشد (٨). بنابراین، به نظر میرسد که روش تصادفی به علت وجود اطلاعات کافی درباره تغییرات بیوشیمیایی در سلول، انتخاب بهتری برای مقاومت به خشکی می باشد. به عنوان مثال، برنج تراریخت حامل ژن hva1 جو که با این روش تولید شده مقاومت به خشکی نشان داده است (٨). ژن hva1 سنتز یک گروه سه پروتئینی LEA (پروتئینهای فراوان در اواخر جنین زایی) را که در طی دوره تنش در اندامهای رویشی انباشته می شوند کنترل می کند (۲).
روش کشت بافت نیز دارای قابلیت ایجاد تنوع سوماکلونال برای مقاومت به خشکی می باشد اما مشکلاتی که در انتخاب واریانت مورد نظر وجود دارد استفاده از این روش را محدود می سازد.
انتخاب به کمک نشانگر
در اغلب برنامه های اصلاحی، اصلاح ژنتیکی مقاومت به خشکی از طریق انتخاب برای عملکرد صورت می گیرد ولی به علت وراثت پذیری پایین عملکرد تحت شرایط تنش و تغییرات زمانی و مکانی در محیط مزرعه، روشهای سنتی اصلاح نباتات از سرعت کندی برخوردار بوده است. نشانگرهای مولکولی مانند چندشکلی در طول قطعات حاصل از برش آنزیمی DNA (RFLP)، DNA چندشکل حاصل از تکثیر تصادفی (RAPD) و آیزوزایم ها موجب افزایش کارایی در تهیه ژنوتیپ های مقاوم به خشکی می گردد زیرا بیان آنها مستقل از اثرات محیطی است (٨).
بعد از شناسایی نشانگرهای مولکولی که با عملکرد یا سایر صفات مورفولوژیکی مرتبط با مقاومت به خشکی درارتباطند می توان از آنها به عنوان معیارهای گزینش برای مقاومت به خشکی استفاده کرد. انتخاب به کمک نشانگر در تهیه ژنوتیپ های مقاوم به خشکی به کار رفته است. بطور مثال، نشانگرهای RFLP مرتبط با تنظیم اسمزی، دوام سبزینگی و صفات ریشه شناسایی شده است (٨).
محدودیت ها
پژوهشگران تعداد بسیار زیادی صفت مرتبط با مقاومت به خشکی را پیشنهاد کرده اندکه می توان از آنها در انتخاب برای مقاومت به خشکی استفاده کرد و تنوع ژنتیکی نیز برای آنها در گیاهان مختلف وجود دارد اما میزان موفقیت در دستیابی به ژتونیپ های مقاوم به خشکی پایین است. این عدم موفقیت احتمالا ناشی از مجموعه ای از عوامل زیر است (۲و٨):
۱) عدم وجود یک رهیافت چند بخشی برای درک واکنشهای تلفیقی گیاه به تنش خشکی و پیچیده بودن کنترل ژنتیکی مکانیزم های مختلف مقاومت به خشکی.
۲) عدم وجود روشهای غربال کردن دقیق و تکرار پذیر.
۳) درباره صفات قابل اعتمادی که بتوان به عنوان شاخصهای مقاومت به خشکی استفاده کرد و همچنین معیارهای گزینش و تاثیر محیط بر روی صفات مرتبط با خشکی اطلاعات کاملی وجود ندارد.
۴) به نظر می رسد سازگاری های مختلفی که موجب کاهش هدر رفتن آب در شرایط تنش خشکی می شوند دارای اثر منفی بر روی عملکرد هستند. به عنوان مثال، لوله ای شدن برگ و بسته شدن روزنه ها هر دو آب گیاه را حفظ می کنند اما میزان جذب نور و ورود دی اکسید کربن به درون برگ را محدود می سازند و اینها به نوبه خود عملکرد را کاهش می دهند. بنابراین، این صفات برای اصلاح مقاومت به خشکی مفید نیستند.
۵) خشکی جذب عناصر غذایی را کاهش می دهد و با تنش گرمایی و در ارتفاعات با تنش سرما ارتباط دارد. این ارتباط برنامه اصلاحی را پیچیده تر می کند.
۶) علی رغم اهمیت راندمان مصرف آب و وجود تنوع ژنتیکی برای این صفت، انتخاب برای راندمان مصرف آب بالا غالبا با کاهش میزان رشد گیاه همراه است. در اغلب موارد، گیاهان راندمان مصرف آب را از طریق کاهش تعرق افزایش می دهند. از آنجایی که تولید ماده خشک رابطه قوی با تعرق کل دارد هر کاهشی در تعرق منجر به کاهش میزان رشد گیاه می گردد.
۷) محدودیت بکارگیری مهندسی ژنتیک در این زمینه به نبود اطلاعات کافی درباره مناسب ترین ژن برمی گردد.
راهکارهای آینده
برنامه های تحقیقاتی آینده برای مقاومت به خشکی باید راهکارهای زیر را مدنظر قرار دهد:
۱) هرچه سریعتر لازم است ذخایر ژنتیکی گیاهان برای صفات مرتبط با مقاومت به خشکی مورد جستجو قرار گیرد و خصوصیات آنها شناسایی شود تا امکان انتقال صفات مطلوب از طریق روشهای سنتی اصلاح نباتات یا بیوتکنولوژی فراهم گردد.
۲) یک صفت تنها نمی تواند مقاومت به خشکی را در حد رضایت بخشی به گیاه اعطا نماید. بنابراین، هدف برنامه اصلاحی برای مقاومت به خشکی باید جمع آوری تعدادی صفت مرتبط با مقاومت به خشکی در یک گیاه باشد.
۳) دست ورزی ژنتیکی فقط توانسته گیاهانی را ایجاد نماید که در تمام موارد تنها با یک ژن تراریخت شده اند. بنابراین، لازم است تعداد زیادی ژن مختلف را که مسئول بیوسنتز مواد محلول سازگار و اسمولیت های مختلف مرتبط با مقاومت به خشکی هستند بطور همزمان به یک گیاه زراعی منتقل کرد (٨).
۴) درک بهتر اساس ژنتیکی مقاومت به خشکی از طریق تکنیک RNA نا همسو باید مورد توجه قرار گیرد، تکنیکی که در آن اثر میزان بیان آنزیمها یا پروتئینهای مختلف در مسیرهای بیوشیمیایی مختلف بر روی مقاومت به خشکی مورد مشاهده قرار می گیرد (٨).
۵) بعضی از پروتئینها مانند LEA، دهیدرین و غیره در شرایط تنش خشکی سنتز شده و در بافتهای گیاهی انباشته می شوند. می توان با مقایسه ژنوتیپ های حساس و متحمل به خشکی از نظر پلی پپتیدهای مختلفی که در پاسخ به تنش خشکی تولید می شوند یک نشانگر پروتئینی را شناسایی کرد که می تواند به تولید گیاهان تراریخت مقاوم به خشکی کمک نماید(۲و٨).
۶) یک رهیافت چند بخشی که شامل ژنتیک، بیوشیمی، بیوتکنولوژی، فیزیولوژی، اصلاح نباتات و زراعت می باشد برای ارزیابی واکنش پیچیده و تلفیقی گیاهان به تنش خشکی و تهیه ژنوتیپ های برتر مقاوم به خشکی مناسب خواهد بود.
منابع:
۱ - نوروزی، پ. ۱۳٨۳. روش کلاسیک و مهندسی ژنتیک برای ایجاد تحمل به تنش خشکی در گیاهان. فصلنامه علمی-ترویجی خشکی و خشکسالی ۱۱:۴۶–۴۳.

2- Basra AS and Basra R.K (1997) Mechanisms of environmental stress resistance in plants. Harwood Academic, Amsterdam, The Netherlands. pp.1-43.
3- Ekanayake IJ, O’Toole JC, Garrity DP and Masajo TM (1985) Inheritance of root growth characters and their relations to drought resistance in rice. Crop Science 25: 927-933.
4- Holmstrom KO, Mantyia E, Welin B, Mandal A, Palva ET, Tunnela OE and Londesborough J (1996) Drought tolerance in tobacco. Nature 379: 683-684.
5- Johnson IR, Melkonian JJ, Thornley JHM and Riha SJ (1991) A model of water flow through plants incorporating shoot/root message control of stomatal conductance. Plant Cell and Environment 14: 531-544.
6- Ludlow MM and Muchow RC (1990) A critical evaluation of traits for improving crop yields in water-limited environments. Advances in Agronomy 43: 107-153.
7- McCree KJ, Fernandez CJ and Ferraz de Oliveria R (1990) Visualizing interactions of water stress response with a whole-plant simulation model. Crop Science 30: 294-300.
8- Mitra J (2001) Genetics and genetic improvement of drought resistance in crop plants. Current Science 80: 758-763.
9- Tomar JB and Prasad SC (1996) Relationship between inheritance and linkage for drought tolerance in upland rice (Oryza sativa). Indian Journal of Agricultural Sciences 66: 459-465.

فلفل

hassan balali — 2010-05-20T04:12:34+01:00

كشت فلفل رنگی در گلخانه :

فلفل رنگی با دارا بودن ۲ برابر ویتامین c نسبت به پرتقال یكی از پر مصرف ترین سبزیجات در اروپا و آمریكا می باشد كه با رنگ ها و طعم گوناگون به صورت خام و یا پخته مصرف می گردد.

چنانچه بتوان فلفل های رنگی را با كیفیت بالا تولید نمود با توجه به مصرف زیاد آن در فصل زمستان می توان مطمئن بود كه بازار خوبی در داخل و خارج از كشور برای این محصول مهیا و آماده است.

شروع کشت :

کشت فلفل در خزانه شروع می شود معمولا در اروپا از نیمه اكتبر تا نیمه نوامبر كشت در خزانه آغاز می شود.یعنی از مهر تا آبان ماه و پس ازچند روز نشاء را به گلخانه اصلی منتقل می كنند و برای یك سال از آن محصول برداشت می نمایند.

این زمان كشت می تواند برای مناطق شمال ایران در نظر گرفته شود و در مناطق جنوب از اوائل تیرماه می توان كشت در خزانه را آغاز كرد البته باید در مناطق جنوبی كشور كه هوا گرمتر است محیط مناسب را برای خزانه مهیا نمود.

چنانچه میزان نوردهی و دمای خزانه مطلوب و درست باشد نشاء پس از ۱۶ روز آماده انتقال به زمین اصلی است ، مشروط به آن كه دمای محیط خزانه در شب و روز بین۱۵تا ۲۰ درجه سانتی گراد باشد و برای جوانه زدن بذر رطوبتی در حد۳۰ درصد ایجاد گردد.

با این شرایط می توان امیدوار بود كه بذرها بین ۵تا۲۰ روز جوانه بزنند در این مرحله میزان نور برای باروری بهینه جوانه ها بین ۱۲ تا ۱۴ساعت در روز است.

وقتی جوانه ها سر از خاك بیرون آورند دمای محیط را باید بین ۱۵تا ۱۸درجه سانتی گراد و رطوبت محل را بین ۵۰تا ۷۰درصد تنظیم كرد در صورتی كه دمای بستر هم در حد ۴۲ درجه سانتی گراد باشد یك دوره دو هفته ای را به انتظار می نشینیم.

در محل خزانه تراكم بوته باید به گونه ای باشد که بر روی یکدیگر سایه نینداخته و از طرفی با رشد نشا همواره جای بیشتری را برای آنها در نظر گرفت از هفته پنجم دمای محیط را بر روی ۳۰درجه در روز و ۵۰درجه در شب تنظیم کرده و دمای محیط بستر را به ۳۲ درجه سانتی گراد می رسانیم چنانچه مقدار نور از۱۲ ساعت به ۱۴ساعت در روز تغییر یابد با توجه به وضعیت اقلیمی پس از گذشت۳ تا۴هفته گیاه جوان به اندازه ۱۶ سانتی متر ارتفاع یافته و ۲ برگ حقیقی بر روی ساقه نمایان می شود.

در این حالت نشاء فلفل آماده انتقال به زمین است.فراموش نکنیم که قبل از انتقال نشاء گلخانه از هر حیث مهیا باشد تا به راحتی بتوان شرایط رشد گیاه را مهیا نمود. در اینجا باید تاکید کرد که نباید در انتقال نشاء به زمین اصلی زمان را از دست داد و تاخیر نمود.زیرا این بی توجهی باعث مشکلاتی در طول دوره رشد و باروری ایجاد می کند.از طرفی شرایط محیطی گلخانه باید از نظر نور و دما مطلوب و قابل کنترل بوده و فضای خزانه عاری از هر گونه علف های هرز و آفات و بیماریها باشد تا گیاه جوان بتواند مراحل اولیه رشد خود را در شرایط مساعدی انجام دهد زیرا گیاهی که در وضعیت نامطلوب متولد می شود در ابتدا با مشکلات عمده ای مواجه خواهد شد و در صورتی که این گیاه زنده بماند هرگز نمی تواند یک گیاه سالم و قوی در دوره رشد خود باشد.

حال می توان با آرامش خاطر نشاء را در متر مربع کشت نمود در این شرایط یعنی پس از انتقال نشاء به گلخانه دمای بستر بین ۱۸ تا۲۰ درجه و دمای فضای گلخانه در شب ۳۰ درجه و در روز ۱۵ درجه سانتی گراد و رطوبت محل بین ۱۲ تا ۱۴درصد باید باشد با توجه به زمان کشت پس از گذشت۳ تا ۷هفته بوته دارای شاخه و برگ و گل می شود و ارتفاع آن به ۳۵ سانتی متر می رسد.

وقتی بوته فلفل به ارتفاع ۴۰سانتی متری رسید کلیه برگ ها و شاخه های فرعی و گل های آن را تا ارتفاع ۲۰ سانتی متری هرس می کنیم وفقط اجازه می دهیم ۳تا ۵شاخه فرعی رشد نماید.

شایان ذکر است اولین گلی که بر روی شاخه های فرعی رویش کرده است باید حذف شود زیرا با تبدیل این گل به میوه با توجه به اینکه در بین دو شاخه فرعی شکل گرفته و رشد کرده است علاوه بر اینکه به صورت بد شکل در می آید آسیب جدی به خود بوته نیز وارد می نماید.

به عبارت دیگر به علت رشد میوه و فشاری که به واسطه این باروری به دو یا سه شاخه اولیه وارد می شود اولین گل شاخه های فرعی باید حذف شود. در صورتی که بوته فلفل به اندازه کافی رشد کرده باشد اجازه می دهیم گل دوم به میوه تبدیل شود و اگر تمایلی به این کار نداشته باشیم فرصت مناسبی برای رشد بیشتر شاخ و برگ و ریشه بوته را فراهم ساخته ایم و از طرف دیگر موقعیت را برای تبدیل گل سوم به میوه مهیا وآماده می کنیم.

بدیهی است که بر روی ۲یا ۵ شاخه مذکور تعدادی شاخه های فرعی رویش می کند که به علت هجم برگ ها می توانیم جوانه انتهایی این شاخه های فرعی را بعد از برگ اول حذف کنیم.

خیار

hassan balali — 2010-05-20T03:44:47+01:00

آموزش پرورش خیار گلخانه ای(درختی) :

اسکلت بخشی از گلخانه است که پوشش پلاستیکی یا شیشه ای را نگه میدارد. اسکلت گلخانه باید محکم و سبک بود و در عین حال ارزان و با دوام باشد و تا حد امکان سایه کمتری داشته باشد. در حال حاضر اسکلت گلاخنه را بیشتر با آهن گالوانیزه و یا آلومینیم می سازند و در بعضی موارد از چوب هم استفاده میشود که هم ارزانتر است و هم ساخت آن آسانتر است، ولی این اسکلتها زود می پوسند و در ضمن برای استحکام بیشتر باید از قطعات چوبی ضخیمتری استفاده کرد که این امر سبب کاهش نفوذ نور آفتاب بداخل گلخانه می گردد.

در حال حاضر دو نوع گلخانه رواج دارد:

1- گلخانه دو طرفه 2- گلخانه کوآنست

در گلخانه های دو طرفه دیوارهای جانبی عمودی هستند.

قف آنها حالت مثلثی دارد. در گلخانه کوآنست از کمانهای لوله ای یا چوبی (بیشتر لوله های فولادی) استفاده می شود در این روش کمانها را که دارای قوسی حدود 180° هستند بموازات هم و بفواصل مشخص (1.5-3.5 m) در زمین فرو می کنند و کمانها بوسیله تیرهای افقی که در امتداد طولی گلخانه قرار دارند بهم اتصال می یابند و مستحکم می شوند. فاصله تیرهای افقی که بطور موازی در روی کمانها قرار گرفته و اولین کمان را به آخرین کمان وصل می کنند، 100-150 cm است. به این ترتیب یک فضای درونی بزرگ و واحد بوجود می آید. برای پوشاندن گلخانه کوآنست معمولاً از پلاستیک استفاده می کنند. بدین منظور در فواصل بین لوله های افقی و بفاصله 25-30cm سیمهای گالوانیزه به موازات لوله های افقی نصب می کنند که برای پوشش پلاستیکی سطح مناسبی بوجود می آورند و پس از پوشاندن گلخانه با پلاستیک تعدادی از همین سیمها روی پوشش پلاستیکی نصب می شوند تا پوشش گلخانه مستحکم تر شود.

در هنگام ساخت گلخانه باید نکات زیر را در نظر گرفت:

1. اگر سطح گلخانه خیلی وسیع باشد کنترل درجه حرارت و تهویه آن مشکل می باشد. لذا بهتر است سطح کشت در واحدهای کوچک و جداگانه 300-500 m2 تفسیم شود.

2 ارتفاع داربستی که بوته های خیار به آن بسته می شود حدودm 2 است. بنابراین ارتفاع دیواره های جانبی گلخانه باید حداقل 2 m باشد

3 شیب سقف باید به اندازه ای باشد که استحکام کافی داشته باشد و آب باران و برف را روی خود نگه ندارد. از طرفی اگر ارتفاع خیلی باشد فضای اضافه گلخانه بیشتر شده و هزینه گرم کردن آن افزایش می یابد. لذا شیب را باید حدود 25-30% گرفت. البته در گلخانه کوآنست بدلیل انحنای سقف این مشکل تا حدود زیادی رفع می شود.

4. در بعضی مواقع لازم است که هوای گلخانه را خارج کنیم و چون هوای گرم سبک است و معمولاً زیر سقف می ایستد بهتر است در سقف گلخانه دریچه هایی تعبیه شود که در مواقع لازم این دریچه ها باز شده و هوای گرم خارج شود. در گلخانه های کوآنست باز و بسته کردن این دریچه ها مشکل است. لذا در دیواره های جانبی گلخانه و به فاصله 1-1.5 m از سطح زمین دریچه هایی را جاسازی می کنند و در مواقع لزوم آنها را باز می کنند. در ضمن در دو انتهای گلخانه و در نزدیکی سقف دو پنکه (فن) قرار می دهند که هوای گرم زیر سقف را خارج کنند.

5. برای اینکه در هنگام ورود به گلخانه با باز کردن در ورودی هوای گلخانه بطور ناگهانی عوض نشود بعد از در ورودی یک اتاقک کوچک تعبیه می شود که ابتدا وارد این اتاقک می شویم و سپس به در اصلی گلخانه می رسیم و با باز کردن آن وارد فضای گلخانه می شویم.

6. در محاسبات گلخانه ها معمولاً وزن برف را در نظر نمی گیرند. چون برف در اثر گرمای گلخانه آب می شود. ولی در مناطقی که خطر ریزش برف سنگین وجود دارد باید پس از بارش گلخانه را گرم کنیم این برف سریعاً آب شود. در غیر اینصورت و بخصوص در گلخانه های دوطرفه خطر خوابیدن سقف وجود دارد.

۷. معمولاً گلخانه های دو طرفه که دارای دیواره های جانبی عمودی هستند در برابر باد به شکل مانع عمل می کنند و لذا بادهای شدید به آن خسارت میزنند. ولی گلخانه های کوآنست به دلیل قوسی شکل بودن جریان باد را ملایم می کنند. به علاوه گلخانه های کوآنست به دلیل انحنایی که دارند برف و باران را روی خود نگه نمی دارند و آب را به راحتی جاری می کنند. لذا در بیشتر نقاط جهان استفاده از گلخانه های کوآنست عمومیت بیشتری یافته است.

خاک مناسب برای خیار درختی:

خاک مورد استفاده در گلخانه های کشت خیار بایستی دارای بافت سبک (Sandy loam) بوده و از نفوذپذیری خوبی برخوردار باشد. این نوع خاک هر چه از نظر داشتن هوموس تقویت گردد کاشت خیار در آن دارای عملکرد بهتری خواهد بود. تقویت خاکهای سبک را می توان با کودهای حیوانی تامین نمود.

اگر خاک قابل استفاده کمی سنگین باشد می توان با اضافه کردن مقداری شن شسته عاری از آهک و گچ به همراه کمپوست بطوریکه از نظر مصرف میزان مورد نیاز جنبه اقتصادی جنبه اقتصادی داشته باشد آنرا اصلاح نمود. همچنین در صورت نفوذپذیری کم آب یا زه دار بودن خاک می توان از لوله های مشبک پلی اتیلن و نصب در زیر پشته های خاک نیز استفاده نمود. این روش میتواند زهکشی لازم را برای خاک تامین نماید. خاکهای نسبتاً سنگین و یا خاکهایی که دارای نمک زیاد باشند اصلاً مناسب نمی باشند زیرا تهویه، آبشویی و ضدعفونی اینگونه خاکها بسیار مشکل می باشد و مطمئناً به رشد ریشه نیز صدمه می زند.تجربه خیارکاری در خاکهای سبک بیابانی (سرخه) که املاح آهکی و گچی در حداقل باشد و درصد شن آن بیش از 50% باشد نشان داده است که اینگونه خاکها بهترین بسترها بوده و در آن محصول خوبی تولید شده است. در انتخاب بسترهای خاکی چنانچه بستر زیرین (بیش از عمق 25 cm) آنها سخت و غیرقابل نفوذ باشد بایشتی با استفاده از زیرشکنهای مناسب این لایه شکسته شود و یا از کاشت خیار صرفنظر نمود.

PH مناسب بستر خاکی6.5-7.5 و EC کمتر از 3000µmos/cm (3 دسی زیمنز بر متر) می باشد. قابلیت جذب عناصر به وسیله PH بستر محیط ریشه تعیین و مشخص می شود. در PH پائین نسبت عناصر قابل جذب و محلول آهن، منگنز و آلومنیوم بیشتر بوده و در نتیجه همه آنها باعث تثبیت و غیر قابل استفاده شدن فسفر می شود.همچنین میزان کلسیم، منیزیم، گوگرد و ملیبدن قابل استفاده نیز در PH پائین کاهش می یابد. از طرفی مقدار فسفر، آهن، منگنز، روی، مس و بر در PH بالا محدود می شود.

سایر بسترها:

بسترهای خاکی همراه با مواد دیگر: اینگونه بسترها توده هایی از کاه و کلش و پیت، کمپوست و از این قبیل می باشند که روی پشته ها قرار می گیرند و یا با خاک پشته ها مخلوط می گردند. در این بسترها ریشه ها به خوبی توسعه پیدا می کنند و گرمای محیط ریشه و Co2 لازم نیز به میزان کافی تولید میگردد. ازجمله این بسترها کاه پوسیده روی پشته ها است.

در اینگونه بسترها هر ردیف آن بوسیله بسته های کاه پرس شده پوشیده میشود. بدین طریق که پهنای بسته ها روی زمین و عرض آنها در امتداد یکدیگر قرار گرفته باشند. در هر 1000 m2 حدود 10 Ton کاه و به تعداد 560 بسته کاه 18 Kg مصرف می گردد. برای آماده سازی اینگونه بسترها برای هر بسته حدود 30 Lit آب مورد نیاز است. کودهای شیمیایی مورد نیاز برای هر کیلو کاه مجموعه ای از کودهای زیر است که بطور یکنواخت روی توده کاهها پخش میشوند.

7gr نیترات آمونیوم 26% 7gr آهک

7gr سوپر فسفات تریبل

7gr نیترات پتاسیم

4.5gr سولفات منیزیم

آنگاه در چند نوبت و به میزان 2-3 Lit برای هر بسته روی آنها به آهستگی آبیاری شود. در این زمان دمای گلخانه نبایستی از 15° c پائینتر رود. با این وصف بعد از مدتی دمای توده کاه به 38° c می رسد. در این روش استفاده از کاه گندم برای واریته های خیار طولانی رشد و کاه جو بای خیارهای با طول رشد کوتاه استفاده می شود. بسترهای آبکشت: بسترهایی که صرفاً از محلول مواد غذایی کامل استفاده میشود و نیازی به خاک نمیباشد و فقط از نگهدارندهای واسطه ای مثل بسته های حاوی پشم سنگ و یا پیت خالص و یا ماسه و شن شسته که روی بتن تعبیه شده اند می توان استفاده نمود. در این سیستم ها هزینه های ضدعفونی قابل توجه نمی باشد ولی تأمین انواع مواد غذایی مورد نیاز بطور مداوم نیاز به اصلاح و کنترل دارد، ضمن اینکه نگهداری بوته در این گونه بسترهای سست باعث افزایش هزینه ها می گردد. در این روش ریشه ها به خوبی توسعه پیدا نمی کنند و گرمای لازم و Co2 مورد نیاز در محیط ریشه نیز بوجود نمی آید.

مشخصات بوتانیکی خیار:

خیار گیاهی است از گیاهان گلدار، از رده دولپه ای ها، از گیاهان یکساله جالیزی، از خانواده کدوئیان(Cucurbithacae) و از جنس Cucurbita با نام علمی(Cucumis sativus). ریشه ان نسبتاً سطحی است و برای کاشت آن باید خاک سطح الارض کاملاً آماده و غنی از مواد غذایی باشد. ریشه آن یکساله و گاهی هم دائمی است. ساقه آن علفی و به رنگ سبز روشن، آبدار و دارای پوست نازک و کرکهای ریزی است که از ساقه منشعب می شوند. طول بوته خیار با توجه به هرسی که انجام می شود مکن است به بیش از 6 m برسد که نگهداری بوته ها در گلخانه بوسیله پیچاندن آن به دور نخهای ضخیم و همچنین پیچیده شدن پیچکها به دور نخها که نگهداری بوته ها را محکم می نماید امکانپذیر است. در واریته های معمولی برگها نسبتاً کوچک در واریته های بکرزا یا پارتنوکارپیک برگها بزرگتر، پنجه ای شکل و به رنگ سبز روشن بوده و بریدگی های کم عمق، برگ را به پنج قسمت یا Lobe که غالباً به شکل مثلث هستند، تقسیم می کند. دمبرگ آن بلند، آبدار، قطور، و رگبرگها مشخص و روشنتر از خود برگ هستند. میوه خیار از لحاظ گیاهشناسی شفت بشمار میرود یعنی میوه ای است گوشتی که برون بر آن نازک، میانبر آن گوشتی و خوراکی و درون بر آن غشائی و سخت است.رشد رویشی ریشه این گیاه در مقایسه با اندامهای هوایی آن بسیار ضعیفتر میباشد ولی در محل یقه و حتی قسمتهایی از ساقه که با خاک تماس حاصل مینمایند ریشه های نابجا تولید می کند، همچنین ریشه ها بیشتر در قسمتهای قابل تهویه سطح خاک رشد کرده و انتشار می یابند که در این رابطه ضرورت تهیه یک بستر تقریباً سبک از نظر بافت خاک و قابل تهویه معلوم می گردد.

ملل پیدایش میوه روی ساقه دو حالت دارد:

1.خیارهایی که روی ساقه اصلی و در زاویه برگها تولید می شوند.

خیارهایی که روی ساقه فرعی تولید می شوند که دراینصورت ساقه های جانبی به هرس منظم احتیاج دارند.

مشخصات بذر خیار گلخانه ای[1]:

برای پرورش خیار در گلخانه صرفاً باید از بذور پارتنوکارپیک استفاده کرد و از کاشت بذور معمولی در گلخانه اجتناب کرد. لازم به ذکر می باشد که پارتنوکارپیکی عبارت است از تشکیل و رشد میوه بدون تلقیح تخمکها. این پدیده به نحوی گسترده در سبزیجات خانواده کدوئیان بخصوص خیار بروز میکند. در واریته های معمولی گلهای نر و ماده جدا از هم بوده و گلهای نر زودتر از گلهای ماده ظاهر می گردند. ولی در عوض واریته های پارتنوکارپیک گل نر وجود نداشته و گلهای ماده بدون عمل گرده افشانی و لقاح تولید میوه میکند.در این نوع خیار نیازی به گرده افشانی نیست و میوه بصورت پارتنوکارپیک تشکیل می شود، لذا چنانچه حشراتی از بیرون گلخانه گرده گل بوته دیگر خیارهای هوایی را به روی گل ماده بوته خیار داخل گلخانه بنشانند خیار تولیدی از کیفیت ظاهری پائین تر برخوردار خواهد بود.

در بعضی از واریته های خیار داربستی طول میوه ممکن تا 50 cm برسد که با توجه به ذائقه و بازارپسندی مصرف کنندگان ایرانی هم اکنون واریته هایی کشت می گردد که طول میوه آنها حداکثر به 30 cm برسد. میوه این نوع خیار دارای پوستی خوراکی، بدون تخم و بدون ایجاد نفخ میباشد. بذر خیار گلخانه ای معمولاً با روشهای علمی و بسیار پرهزینه ژنتیکی تولید می شود و به همین دلیل قیمت آن بسیار گران بوده و بصورت عددی بفروش می رسد. این بذرها در هوای آزاد بخوبی نمی تواند بخوبی گلخانه میوه تولید کند زیرا در اثر تلقیح با گرده سایر ارقام، تولیدی یکنواخت نداشته و میوه آن از شکل اصلی خود خارج شده و بدفرم و بدشکل می شود.خیار پارتنوکارپیک دارای ارقام متعددی است که بسیاری از آنها فاقد شکل و رنگ و اندازه مورد پسند بازار ایران است. بنابراین از بین واریته های متعددی که به بازار عرضه می شوند باید انواعی را که برای کاشت در ایران مناسبند انتخاب نمود. واریته هایی از قبیل دومینوس جی.آر.اس[2]، دومینوس جی.آر.اچ[3]، هیلارس [4]9811، سینا، بیلانکو، خیار دولاب و خیار اصفهان در ایران نتایج چشمگیر و مرغوبیت بی سابقه ای نشان داده اند. چند واریته از خیارهای بلند اروپایی مانند سندرا[5] نیز در ایران آزمایش شده که طول آنها به 35-40 cm میرسد. اگرچه بذر پارتنوکارپیک بسیار گران بوده و هزینه کاشت و نگهداری نسبتاً بالایی دارد ولی با توجه به عملکرد بالا و قیمت گران خیار گلخانه ای، نه تنها این هزینه ها جبران می شوند بلکه سود سرشاری هم نصیب تولید کنندگان می گردد.

برای انتخاب بذر خیار درختی بهتر است از بذرهایی استفاده گردد که بیش از 6 ماه از تولید آنها گذشته باشد زیرا بذر خیار دوره خواب کوتاهی دارد که در آن ایام ممکن است جوانه نزند، ضمن اینکه گذشت بیش از دو سال نیز از نظر قوه نامیه مناسب نمی باشد. تلخی موجود در میوه های خیار در اثر ماده ای بنام کوکوربیتاسین که در ته آنها وجود دارد و در ریشه ساخته می شود اما در خیارهای هیبرید گلخانه ای دیده نشده و یا خیلی به ندرت اتفاق افتاده است.

[1]- Seed Specification

[2]_ Dominus J.R.S

[3] _ Dominus J.R.H

[4] _ Hillares 9811

[5] _ Sandra

دانیتو بذری تک گل و رویال بذری چند گل است که قابل کاشت در اکثر فصول سال است.

نسیم فقط برای کاشت در تابستان و مناطق گرم کشور مثل یزد قابل استفاده است این بذر بذری پر گل و کم برگ است.

مراحل مختلف کشت خیار درختی:

تهیه زمین:

تهیه زمین به نجو مطلوب برای کشت بذر اهمیت دارد. زمین خیار باید با شخم عمیق برگردانده شود و همانطوریکه در مبحث کوددهی قبل از کاشت توضیح داده شد با کودهای لازم تقویت شود.

بوته های خیار را می توان یک ردیفه و یا دو ردیفه کاشت ولی کشت دو ردیفه متداول تر است. فواصل بین ردیفها و بوته ها به عوامل زیادی از قبیل عرض گلخانه، محل تیرکها و ستونها و... بستگی دارد. ولی در نهایت باید فواصل را طوری تنظیم کرد که تراکم در واحد سطح از حد معینی تجاوز نکند در غیراینصورت بروز انواع بیماریها و کمبودها در اثر انبوه بودن شاخ و برگ اجتناب ناپذیر است. چراکه با افزایش شاخ و برگ، دریافت نور برای تمام بوته ها یکسان نخواهد بود. معمولاً فواصل را طوری تعیین می کنند که تراکم متوسط بوته ها 2.5-3 بوته در متر مربع باشد. البته خیارهای بلند اروپایی حدود 1.5-2 بوته در متر مربع هم کافی است.

فواصل کاشت:

فواصل کاشت در سیستم آبیاری جوی و پشته: عرض جوی 40-50cm و عرض پشته حدود 100cm است. بوته ها در دو طرف جوی و 5cm دورتر از لبه جوی کشت می شوند.

با توجه به فواصل گفته شده، فاصله ردیفها در دو طرف جوی 50-60cm و در دو طرف پشته 90cm خواهد بود. فاصله بوته ها در روی هر ردیف 40cm میباشد.

باید دقت کرد که فاصله ردیفها در دو طرف پشته ها از 90 cm کمتر نشود. زیرا در غیر اینصورت نور کافی به بوته ها نمی رسد و رفت و آمد مشکل میشود.

فواصل کاشت در سیستم آبیاری قطره ای: در آبیاری قطره ای جوی وجود ندارد و بجای آن یک لوله پلاستیکی که در فواصل معینی دارای سوراخ می باشد برای آبیاری استفاده می شود. ردیفهای خیار در دو طرف لوله آبیاری قطره ای بفاصله 50-60 cm کاشته میشوند و از این دو ردیف تا دو ردیف بعدی90cm فاصله منظور می شود. در آبیاری قطره ای بجای جوی از یک نوار برجسته خاک که سطح آن حدود 6-10 cm از سطح پشته بالاتر است ایجد می شود و لوله آبیاری در وسط این نوار خاک قرار می گیرد. عرض نوار خاک برجسته حدود 70 cm است و بوته ها از هر طرف 10 cm داخل نوار گذاشته میشوند.

البته فواصل گفته شده همیشه ثابت نیستند و در نقاط مختلف بنابر نظر کارشناسان و تولید کنندگان ممکن است تغییراتی داشته باشند. اکثراً تصور میشود که هر چه تعداد بوته خیار در واحد سطح بیشتر باشد میزان محصول نیز به همان نسبت افزایش می یابد. البته این رابطه تا حد معینی درست است ولی همانطوریکه قبلاً هم گفته شد چنانچه تعداد بوته ها از حد مطلوب بیشتر شود انبوهی شاخ و برگ مانع رسیدن نور شده و موجب کاهش کیفیت میوه و توسعه بیماریها می گردد و در ضمن در مقدار برداشت نیز تأثیر می گذارد.

در کشت پائیزه که به علت در پیش بودن سرما رشد بوته نسبتاً محدود است توصیه می شود که تراکم بوته را 10% بیشتر می گیرند و در کشت بهاره که هوا رو به گرمی می رود و بوته ها رشد بهتری دارند تراکم مناسب 10% کمتر از حد متوسط می باشد.

پوشش خاک:

در آبیاری قطره ای روی خاک را با یک لایه پلاستیک (پلی اتیلن) می پوشانند و دو طرف نوار پلاستیک را حدود 10 cm زیر خاک می کنند. سپس در محل کاشت بذر روی پلاستیک یک بریدگی مثلثی شکل ایجاد کرده بذر را زیر بریدگی می کارند. بوته خیار بعد از سبز شدن از محل بریدگی پلاستیک خارج می شود و بقیه قسمتهای خاک زیر پوشش پلاستیک محفوظ می ماند. پوشش پلاستیک شفاف معمولی باعث حفظ رطوبت و حرارت خاک می شود. در شرایط عادی درجه حرارت خاک زیر پوشش بطور متوسط 4-5° c از خاک بدون پوشش بیشتر است. در نتیجه ریشه ها بهتر رشد کرده و نمو خیار تسریع می کنند.درصورتیکه از نوار پلاستیک مشکی یا قهوه ای رنگ برای پوشش پشته ها استفاده شود از رشد علفهای هرز نیز جلوگیری شده و هزینه وجین بطور قابل ملاحظه ای کاهش می یابد.

هورمون های گیاهی

hassan balali — 2010-05-20T03:34:20+01:00

کاربرد هورمون‌های گیاهی :
هورمون :

هورمون به موادی اطلاق می‌شود که به مقدار بسیار ناچیز در یک اندام معین از گیاه بوجود می‌آید و در اندام‌های دیگر استفاده می‌شود. با این تعریف شاید تصور شود
که هورمون‌ها صرفاً جزء مواد کاملاً درون ساز گیاه هستند، اما همواره اینطور نیست زیرا هورمون‌ها هم در داخل اندام‌های گیاهی و هم به شکل سینتتیک و شیمیایی در خارج ساخته می‌شوند و روی گیاه القا می‌شوند. بنابراین علی رغم اینکه یک تفاوت ناچیز بین این دو نحوه ساخت هورمون موجود است بیشترین تفاوت مربوط به اصطلاح انگلیسی است.
در فارسی هم موادی که بصورت طبیعی در گیاه ساخته می‌شوند و هم موادی که به صورت مصنوعی از خارج به گیاه القا می‌شوند را تحت عنوان هورمون می‌شناسند، اما در اصطلاح انگلیسی موادی را که بصورت طبیعی (در داخل گیاه) ساخته می‌شوندPlant Hormone و موادی که بطور مصنوعی (در خارج از گیاه)‌ساخته می‌شوند را تحت عنوانPlant Growth Regulators یعنی تنظیم کننده‌های رشد گیاهی می‌شناسند. در تقسیم بندی‌های خیلی قدیمی‌تر هورمون‌ها بر حسب نوع قابلیت یا کاری كه به عهده دارند، به پنج دسته تقسیم می‌شوند.

هورمون‌ها
1- اكسین‌ها Auxines

اکسین بر گرفته از لغت یونانی "اکسئین" (به معنای رشد ) میباشد. اولین گروه هورمون گیاهی هستند که کشف شدند و مورد استفاده قرار گرفته. ماهیت هورمونی آنها بطور روشن در آزمایشی که برای اولین بار توسط وانت در سال 1928 انجام گرفت در کولئوپتیل یولاف از گیاهان تیره غلات نشان داده شده و در غلظت کمتر از 10*1مولار می توان به کار برد. مراکز عمده ساخته شدن آکسین بافت های مریستمی انتهایی از قبیل جوانه های در حال باز شدن ، برگهای جوان ، نوک ریشه ، گلها یا گل آذین روی ساقه گلدار می باشد و نحوه انتقال آکسین در اندامهای جوان از بالا به پایین و در اندامهای پارانشیمی در داخل آوند های آبکشی انجام می گیرد و در ریشه هم از نوک ریشه به سمت بالای ریشه صورت می گیرد. فراوان‌ترین و مهمترین اکسین در گیاهان ، اسید ایندول استیک (IAA) می‌باشد.

نقش اکسین‌ها در گیاهان :
1- طویل شدن سلولها و اندام :

       طویل شدن سلولها فقط در حضور اکسین روی می‌دهد. اکسین در غلظتهای بالا اثر بازدارندگی روی این مرحله از رشد دارد. مثلا غلظتی از اکسین که باعث طویل شدن ساقه می‌شود، طویل شدن ریشه را کند می‌سازد.
2- جلوگیری از ریزش برگ:
         اکسین از ریزش برگها جلوگیری می‌کند و ریزش میوه‌های رسیده را به عقب می‌اندازد ·
3- تسریع در رسیدن میوه:
            اکسین رسیدن کامل میوه‌ها را تسریع می‌کند.

اثرات سمی اکسین :
استفاده از غلظتهای نسبتا زیاد اکسین باعث تغییر شکل برگ ، ساقه ، ریشه ، رنگ پریدگی برگها ، جلوگیری از طویل شدن ساقه و ریشه و جلوگیری از باز شدن گلها می‌شود. از این خاصیت اکسین‌ها در از بین بردن علفهای هرز و دیگر گیاهان مزاحم به عنوان علف کش استفاده می‌شود.

کاربرد آکسین در باغبانی:

-1 تنک کردن و جلوگیری از ریزش گل و میوه:

پایدار ماندن میوه های در حال رشد ، گلها و برگهای جوان که از منابع مهم تولید آکسین به شمار می روند بر روی گیاه بستگی به تعادل بین میزان آکسین داخلی آنها و مقدار آکسین دارد.هر گاه به دلیلی این تعادل بهم بخورد در محل اتصال دمبرگ یا دمگل یا میوه به ساقه یک لایه چوب پنبه ای به نام لایه سواگر ایجاد می گردد و اندام مربوطه از گیاه جدا می شود و ریزش می کند این موضوع در باغبانی بویژه در میوه کاری دارای اهمیت می باشد. چرا که درختان میوه چندین برابر توانایی خود گل تولید می کنند و اگر همگی تبدیل به میوه شوند اولاً: میوه های ریز و نامرغوبی تولید می شود ثانیاً : درخت ضعیف می شودو نهایتاً نه تنها بسیاری از میوه ها بعلت عدم تغذیه کافی ریزش خواهند کرد. از طرفی امکان عدم تشکیل جوانه برای سال بعد وجود دارد لذا جهت جلوگیری از این امر استفاده به موقع از محلولهایی اکیسینی که گلها ی ضعیف تر را وادار به ریزش می کند مفید می باشد و به این عمل تنک کردن گفته می شود.

2- جلوگیری از ریزش میوه قبل از برداشت:

برای این منظور 4 - 3 هفته قبل از برداشت میوه از ترکیبات مختلف اکسینی به غلظت معینی استفاده می‌شود.

3- کاهش ترک خوردگی میوه گیلاس :
        میوه‌های گیلاس بعد از بارندگی دچار ترک خوردگی می‌شوند که با مصرف ترکیبی از اکسین با غلظت معین 35 روز قبل از برداشت می‌توان از این پدیده جلوگیری کرد .
4- ریشه‌دار کردن قلمه‌ها :
       ریشه‌دار کردن قلمه‌ها به کمک اکسین یکی از کاربردهای مهم این ماده در باغبانی است
5- جلوگیری از رشد نرکها و پا جوشها :
        پس از هرس شدید گیاهان ، تعدادی شاخه غیر بارور بنام نرک تولید می‌شود که باید هرس شوند. اگر محل زخم هرس را با کمک اکسین محلول پاشی کنیم از رشد نرکها جلوگیری می‌شود که این ماده برای جلوگیری از رشد پاجوشها (پاگیاه) نیز بکار می‌رود.
6- رشد طولی شاخه :
            چون جوانه انتهایی شاخه دارای اکسین زیادی است و باعث رشد سریع طولی شاخه می‌شود

7- پارتنوکارپی :

این اصطلاح به میوه‌های بدون دانه گفته می‌شود که بطور طبیعی در برخی گونه‌ها روی می‌دهد و در بعضی گونه‌ها هم می‌توان آن را با بکارگیری هورمون اکسین تحریک کرد.

8- گل انگیزی و تولید میوه:

محلول پاشی گیاهان با آکسین قبل ازاینکه شرایط طول روز برای گل دادن مناسب شود باعث گل می شود مانند آناناس و از طرفی در تولید میوه برخی گیاهان بویژه فلفل و جالیز ها موثر می باشد.

2- ژیبرلین‌ها Giberellines
3- سیتوكینین‌ها Cytokinines
4- بازدارنده‌های رشد Inhibitors
5- اتیلن Ethylene
اکسین‌ها Auxines
عوامل موثر بر عملكرد هورمون‌ها در روی گیاهان زینتی
غلظت Dosageهورمون مصرفی؛
سن فیزیولوژیكی گیاه
اکسین‌ها جزء اولین گروه هورمون‌های كشف شده هستند كه وظایفی همچون تسریع در ریشه‌زایی گیاهان و ریزش گل‌های اضافی درختان میوه را بر عهده دارند. مهم‌ترین عاملی که روی عملکرد اکسین‌ها تأثیر گذار بوده مقدار مصرف اکسین و یا غلظت هورمون مصرفی است. گاهی اوقات یک اکسین معین عامل رشد و تقسیم سلولی است. اما اگر همین ماده را در غلظت Dosage خیلی زیاد بکار بریم، باعث مرگ و از بین رفتن گیاه می‌شود. بنابراین در مصرف هورمون‌ها مخصوصاً اکسین‌ها غلظت مصرف اهمیت زیادی دارد. عامل دیگری که در روی عملکرد و یا وظیفه خاص اکسین اثر گذار است سن فیزیولوژیکی گیاه مورد استفاده است. بسته به اینکه گیاهان در چه مقطع سنی قرار گرفته‌اند غلظت مصرفی اکسین و زمان القا آن به سن متغیر است و نتایج متفاوتی دارد. اما بطور کلی مهم‌ترین وظایفی را که برای اکسین‌ها می‌شناسیم عبارتند از :
تسریع در ریشه زایی گیاهان سخت ریشه‌زا 3000 ppm - 8000 ppm- مخصوصاً در سطوح بزرگ و واحدهای تولیدی بزرگ که سرعت ریشه‌دار شدن گیاه و زمان آن اهمیت دارد، مصرف و کاربرد اکسین‌ها دارای جایگاه ویژه‌ای است؛
عامل تُنُك کننده در محصولات سال‌آور- به این طریق باعث ریزش گل‌های اضافی درختان می‌شود. مثلاً در درخت سیب حالت سال‌آوری وجود دارد. بدین صورت که در بعضی از سال‌ها میوه زیاد تولید می‌كند و در سال دیگر محصول بسیار ناچیزی دارد. کاربرد اکسین‌ها باعث می‌شود که در سال‌های پر محصول تعداد گل‌های قابل تبدیل به میوه کم شود و در نتیجه عملکرد گیاه در سال‌های مختلف به شکل متعادلی نگه داشته شود.
ژیبرلین‌ها Giberellines
مهم‌ترین كاربرد ژیبرلین‌ها GA
جایگزینی سرما در غده‌ها؛
جایگزینی سرما در بذر
دسته نسبتاً بزرگ از هورمون‌های گیاهی ژیبرلین‌ها هستند که در سال‌های حدود 1940 شناخته شدند. کاربرد ژیبرلین‌ها در باغبانی به درشت کردن حبه‌های انگور، وادار كردن غده یا پیاز برای گل‌دهی و جایگزینی سرما در بعضی از بذرهای گیاهان است. بهترین و پرمصرف‌ترین جای مصرف GA در ژیبرلین‌ها در Flowery culture است که غده‌ها و پیاز‌ها را به کمک سرما وادار به گل‌دهی می‌کنیم، بنابراین ژیبرلین‌ها جایگزین سرما می‌شوند. با تیمار ژیبرلین دوره 3 تا 5 ماهه را که پیازها لازم دارند تا وارد مرحله گل‌دهی شوند را بسیار کوتاه‌تر می‌كنند.
وظیفه دیگر ژیبرلین‌ها جایگزینی سرما در بعضی از بذرها می‌باشد. بعضی از بذرهای گیاهان زینتی نظیرانواع نسترن‌ها نیازمند طی یک دوره سرما قبل از جوانه‌زنی هستند، لذا وقتی این بذرها را با GA که مخفف ژیبرلین اسید است تیمار کنیم آن را جایگزین یک دوره سرما کرده‌ایم. لازم به ذكر است که تعداد ایزومرهای ژیبرلین خیلی زیاد است از GA1- GA47 شناخته شده‌اند، و در کارخانجات مواد شیمیایی تولید می شوند اما GA3 کاربرد بیشتری دارد.

طراحی فضای سبز

hassan balali — 2010-05-20T03:33:36+01:00

چگونه گیاهان زینتی را در خانه پرورش دهیم

الف – چگونه گیاهان زینتی را در خانه پرورش دهیم ؟

امروزه عمل آوردن گلدانهای گل در منزل یكی از بهترین سرگرمیهاست .

گیاهان زینتی مخصوصا در فصل زمستان قسمت عمده تزئینات داخلی منزل را تشكیل میدهند .

بعلاوه پرورش نباتات در منزل برای كسانیكه باغی در اختیار ندارند و میخواهند فعالیتهای گلكاری داشته باشند حائز اهمیت است .

حتی برای كسانی هم كه باغی در اختیار دارند و علاقمند به پرورش گل هستند این موضوع قابل توجه است .

با وجودی كه منزل برای پرورش و نگهداری گلها محل مناسبی نیست ، معهذا مردم به نگهداری گل در منزل علاقمندند .

برای پرورش گیاهان زینتی در منزل باید احتیاجات اصلی آنها و بهترین طرق كشت این قبیل گیاهان را بدانیم .

در درجه اول باید گیاهانی را كه از نظر برگ یا گل زینتی و قابل نگهداری در منزل هستند بشناسیم و آنها را انتخاب كنیم و طرز سازگاری و تطابق آنها را با شرایط داخل منزل فرا گیریم .

در صورت امكان باید مجموعه ای از گیاهان را جمع آوری كنیم كه شرایط رشد آنها در منزل با شرایط محلی كه طبیعت زندگی می كنند تفاوت نداشته باشد .

به عنوان مثال : میزان حرارت در منزل باید طوری تنظیم شود كه گیاه شانس زندگی كردن را داشته باشد . اكنون كه در بعضی منازل شوفاژ هست باید انواع بخصوصی از گیاهان زینتی را در منزل پرورش داد .

اگر برگ فیكوس شما می ریزد و یا برگهای سیكلامن زرد می شود ، نباید فورا آنها را دور ریخت بلكه باید علت آنرا شناخت .

برای مثال: اگر بطور مرتب آب سرد به گلدان سیكلامن بدهیم برگهایش خیلی زود زرد میشود .

با وجود این مسلم است كه بدون دقت و كوشش شما ، هیچگونه عملی تضمین نمی شود .

عمل آوردن گیاهان در گلدان مثل فن آشپزی است .

همانطوری كه برای تهیه غذای مطبوع باید از اصول مشخصی پیروی كرد ، در پرورش گیاهان هم باید مبانی علم گلكاری را آموخت تا موفقیتی بدست آورد .

ب - سازگاری گیاهان زینتی با محیط داخلی منزل ، باغ و باغچه :

مفهوم سازگاری یا تطابق با محیط عبارت از واكنش مناسب موجود زنده نسبت به شرایط محیطی است .

به عنوان مثال : دسته ای از گیاهان با بعضی از شرایط محیطی از قبیل : خاك ، رطوبت ، روشنائی و خشكی هوا سازگارتر و كم توقع ترند و در قبال تغییرات آنها غالبا عكس العمل مناسب دارند .در صورتیكه ارقام دیگر حساس ترند و در صورت تغییرات زیاد شرایط زیستی ، از بین میروند .

گلهائیكه پرورش دهندگان به بازار عرضه می كنند ، بدوا از طبیعت جمع آوری شده اند و مهم آنست كه ما محیط زیست طبیعی این گیاهان را بشناسیم .

البته بسیاری از گلها بتدریج خود را با محیط جدید سازگار می كنند ولی آن كیفیت ومرغوبیت و احتمالا استفاده ای را كع با توجه به شناخت سازگاری با محیط زیست حاصل میشود بدست نمیآورند.

پس در درجه اول باید احتیاجات گیاهانی را كه میخواهیم در منزل پرورش دهیم بشناسیم .

پرورش دهنده باید مطلع باشد كه گل ، سیكلامن ، بنفشه آفریقایی ، سرخس ها و آفلاندرا و گیاهان خانواده آناناس كه جنگلی هستند ، محیط مرطوب لازم دارند .

كاكتوس و سایر نباتات باصطلاح گوشتی ، كه بافت ضخیم داشته و بیابانی هستند و در مناطق خشك و گرم و در روشنائی شدید عمل آمده اند ، بهیچ وجه امكان رویش در باغ و باغچه را ندارند ولی احتمالا اگر بخواهند در منزل آنها را نگهداری كنند ، بخصوص در فصل زمستان باید به آنها خیلی كم آب بدهند و آنها را در محل روشن نزدیك پنجره قراردهند ، هرچند دراین مورد استثناهائی وجود دارد .

تفكیك گیاهان رطوبت دوست و خشكی پسند بخصوص برای تولید كنندگان و گل فروشان حائز اهمیت است .

زیرا در گلخانه ها و مغازه های گل فروشی محیط مرطوب آماده است و نباید این دو نوع نبات باهم نگهداری شوند ( یعنی گیاه رطوبت دوست و گیاه خشكی پسند ) چون بافتهای انواع كاكتوس و نباتات گوشتی در محیط مرطوب نرم می شوند و وضع طبیعی خود را از دست می دهند .

بعضی از گلها ، سایه پسندند و بعضی به تغییرات شب و روز حساسند .

اگر دسته ای از گلها مثل گل داودی را كه مخصوص مناطق جنوبی هستند و در روزهای ۱۲ ساعته گل می كنند ، به مناطق شمالی ببرند ، كه در تابستان طول روز به ۱۶ ساعت میرسد ، گل نمیكند . مگر اینكه طول روز كوتاه شود .

به عبارت دیگر این دسته از گیاهان در اوائل مهر ، كه طول روز كوتاه میشود گل می كنند .

در سالهای اخیر هزاران هزار گیاه در اثر عدم آشنایی و مهارت مردم همچنین در اثر عدم سازگاری با محیط در منازل از بین رفته اند ولی با شناسائی گیاهان مقاوم و مهارت در طرز پرورش آنها عده ای از گیاهان زینتی را میتوان در خانه نگهداشت

طرح دو نوع گلخانه : یک طرفه و دو طرفه

قدم اول تفكیك بین گلخانه ای است كه در یك محیط متناسب از لحاظ گرما ، روشنائی و رطوبت عمل آیند و محیط خشك و كم نور اطاقهای منازل و آپارتمان ها برای آنها مناسب نیست .

گیاهانی كه در منزل نگهداری می شوند باید بتوانند با شرایط داخلی منزل سازگار شوند .

ممكن است در منزل بخاری یا شوفاژ باشد و میزان حرارت بالا و پائین برود ، دریچه ها ممكن است باز و بسته شوند یا روشنائی لازم در منزل موجود نباشد .

باین ترتیب گیاه با بودن شرایط نا مساعد وضع نا متعادلی پیدا می كند و نیاز به حرارت و رطوبت مناسب گلخانه را دارد

شما نمی توانید به خاطر نگهداری گلدانهای مناسب منزلتان را عوض كنید ولی لا اقل می توانید گلدانهای متناسب برای منزلتان بخرید .

در زمستان اگر شما در یك اطاق سرد زندگی می كنید و هنگام شب بخاری یا شوفاژ را خاموش می كنید ، باید نباتات مقاوم به سرما در اطاق داشته باشید .

در صورتیكه اطاقتان تاریك است و نور كامل آفتاب ندارید ، از گیاهانی كه گل نمی كنند و فقط برگشان زینتی است ، مثل فیلودندرون استفاده كنید .

هر گیاهی نیازهای غذائی خود را از طریق ریشه و برگها تامین می كند ، علاوه بر این برگها باید تنفس كنند .

بنابراین به هوا احتیاج دارند . ولی از جریان شدید هوا ناراحت می شوند .

سرد و گرم شدن ناگهانی محیط ، روشنائی شدید و روشنائی كم همه عواملی هستند كه در زندگی گیاه موثرند .

در هوای آزاد گیاهان مقاوم خود را برای این گونه شرایط آماده كرده اند .

ولی در داخل منزل وقت بیشتری لازم است و برای اینكه احتیاج گیاه تامین شود باید آنچه را كه مساعد است فراهم كنید و آنچه مناسب نیست حذف نمائید .

گیاه را نباید یك مرتبه و غفلتا از محیط تاریك و سایه دار در روشنائی شدید آفتاب قرار داد .

در این صورت برگهای قدیمی و كهنه میسوزند و فاسد می شوند و برگهای جدیدی كه با موقعیت و محل جدید سازش دارند روی گیاه رشد می كنند .

درباره سازش انواع گیاهان و اكثر برگها كه در مقابل نور خیلی شدید قرار گرفته اند مثالهای زیادی میتوان آورد .

شما در فصل زمستان گلدان فیكوس و سرخس و غیره را در داخل منزل نگه میدارید . اینها سرسبز و شاداب هستند . ولی در بهار وقتی كه درجه حرارت هوا زیاد می شود ، غفلتا آنها را در آفتاب شدید و در هوای آزاد قرار میدهید .

این تغییر ناگهانی برگهای كهنه را از بین میبرد .

دلیل این موضوع واضخ است ، زیرا سازش برگها به روشنائی فقط در موقع رشد برگ است .

وقتیكه برگ به حد بلوغ رسید ، یعنی كامل شد دیگر سازشی وجود ندارد .

در علم گیاه شناسی ، این موضوع ثابت شده است .

گیاهانی را كه به هوای گلخانه عادت دارند ، نباید غفلتا به محل تاریك و سرد و خشك اطاق ببرید . خوشبختانه تولید كنندگان گل و گل فروشیها به این موضوع توجه دارند و گلدانها را از گلخانه گرم به گلخانه سردتری میبرند تا انساج آنها محكم شود و باین طریق گیاهان نسبتا مقاومی بدست آورند تا در موقع انتقال به منزل صدمه ای نبینند .

عوامل مهم و موثر در رشد گیاهان خانگی :

محیط داخلی بافتهای تشكیل دهنده هر گیاه ، مخصوصا در قسمتهای گل و برگ مداوم بوسیله محیط اطرافش متاثر می شود .

عوامل فیزیكی خارجی ، یعنی نور ، حرارت ، رطوبت ، هوا و غیره میزان واكنش های سلولی را تنظیم می كنند . البته به شرطی كه این عوامل بصورت متناسب و در حد قابل تحمل و مورد نیاز به گیاه برسند .

گیاهان فقط تا موقعی رشد طبیعی و معمولی دارند كه هریك از عوامل محیطی در حد متناسب و باصطلاح اُپتیممُم باقی بمانند .

هر وقت، هوا ، حرارت ، نور ، رطوبت و آب و مواد غذایی از این حد تجاوز كنند و محدودیتی در رشد طبیعی گیاه ایجاد شود ، گیاه حساسیتی نشان می دهد كه نمایش دهنده رشد غیر طبیعی گیاه است .اكنون درباره بعضی عوامل مهم و موثر كه در رشد گیاهان خانگی موثر هستند بطور جداگانه به بحث و گفتگو می پردازیم و عوامل موثر دیگر درتغذیه گیاهی را در بخش مواظبت از گلها مطالعه خواهید كرد .

۱ – نور :

گیاهان برای تهیه غذا به روشنائی احتیاج دارند .

نور ممكن است بوسیله اشعه مستقیم خورشید ، یا اینكه بطور غیر مشتقیم بتابد .

شدت نور غیر مستقیم ممكن است كم یا زیاد باشد .

معمولا در گوشه های اطاق نور بطور غیر مستقیم و بمقدار كم به گیاهان میرسد .

اغلب گیاهان گلدار حد اقل نصف روز نور مستقیم خورشید را لازم دارند تا جوانه های گلشان رشد كند و باز شوند مثل گل شب بو .

كاكتوس ها و انواع دیگر گیاهان گوشتی نیز به نور مستقیم خورشید نیازمندند .

برای اینكه رنگ زیبای كروتون تغییر نكند ، باید آن را در نور مستقیم قرار داد .

بطور كلی نور شدید آفتاب بدلیل اینكه از عمل كربن گیری جلوگیری می كند و تعریق را در گیاه افزایش میدهد زیان آور و در نتیجه رشد گیاه به تعویق می افتد .

عشقه ، فیلودندرون ، بگونیای برگی ، پیرومیا و دراسنا ، كه دارای برگهای زینتی هستند و بهمین منظور هم كاشته می شوند باید در نور غیر مستقیم خورشید با شدت زیاد قرار بگیرند .

همچنین گیاهان لطیف مثل ، بنفشه آفریقایی نیز نور غیر مستقیم بمقدار زیاد لازم دارند .

در گوشه های كم نور اطاق نباید گیاهان گلدار را قرار داد .

گیاهان برگی را اگر یك یا دو هفته برای تزئینات در محل كم نور قرار دهند ، باید بعد از این مدت جایشان را عوض كنند و آنها را در محل روشنتری قرار دهند و یا اینكه باید دو دسته گلدان آماده كرد و هر هفته جای آنها را عوض كرد . یعنی یك سری را برای دكوراسیون در محلی كه نور كم است و سری دیگری را در محل روشن قرار داد .

گیاهان سایه پسند یعنی آنهائی كه به نور كم احتیاج دارند مثل ، عبائی و بعضی از سرخس ها و فوتوس را میتوان در نور كم یعنی در گوشه های اطاق قرار داد .

۲ – هوا و حرارت :

هوای خنك به آن اندازه ای كه برای زندگی انسان ضروری است برای گیاهان ضرورت ندارد.

معذالك گیاه هم احتیاج به هوا دارد بخصوص كه هوا اغلب همراه رطوبت است .

حرارت زیاد كه هوای مرطوب را از بین میبرد باعث اكثر ناراحتی های گیاه می گردد .

لذا تهویه برای گیاهان مورد احتیاج است و بهتر است پنجره ها در قسمت بالای اطاق باشد .

باید توجه داشت كه هر اندازه گیاه به سقف اطاق نزدیك تر باشد بیشتر متحمل گرما و خشكی میشود .در خانه هائی كه خیلی گرم میشود و از بخاری برای گرما استفاده میشود ، بهتر است گلدانها را در كف اطاق بچینند . بطور معمول حرارت اطاق در روز باید معادل ۲۰ درجه سانتیگراد باشد و در شب ۱۵ درجه مناسب است .

حرارت های زیاد برای گیاهان مضرند . اختلاف حرارت شب با روز نباید بیشتر از ۵ درجه سانتیگراد باشد .اگر حرارت روز مثلا ۲۵ درجه باشد و در شب یخبندان شود گیاه از بین می رود .

مخصوصا گیاهانی كه رطوبت دارند صدمه بیشتری خواهند دید.

معمولا گیاهانی از قبیل : آویز ، كاغذی درختی ، شاه پسند درختی را در زمستان در اطاقی كه حرارت ۷ تا۱۰ درجه سانتیگراد دارد نگاهداری می كنند .

باین ترتیب این گیاهان در زمستان استراحت مختصری می كنند و چون حرارت كم است به آب كمتری احتیاج دارند و ریشه هایشان سالم می ماند و نمی پوسد .

در بهار و تابستان بعد این گیاهان بیشتر و بهتر گل خواهند داد .

گلدانهای مركبات را كه در منزل نگهداری میكنند ، بهتر است در تمام طول مدت زمستان در زیر زمین خنكی كه حدود ۷ تا ۸ درجه سانتیگراد حرارت دارد نكهداری كنند و به آنها كم آب بدهند . باین ترتیب موقع بهار گلهایشان نمی ریزد و میوه روی درخت ظاهر میشود .

همچنین برای مثال در اطاقهای عیر مسكونی كه بخاری یا شوفاژ ندارد و یا اینكه گرما كمتر از ۱۰ درجه سانتیگراد است ، عده كمی از گیاهان كه در حال استراحت و خواب هستند بهتر و سالمتر می مانند : مثل عبائی ، نخل زینتی و فیكوس و غیره .

حرارت های مناسب برای گیاهان مختلف كه در منزل نگهداری می كنند یكنواخت نیستند و باهم تفاوت دارند . مثلا ، آنتوریوم و بنفشه آفریقایی ، گرمای زیادتری نسبت به فیلودندرون لازم دارند .

اصولا گیاهان برگی كه مبداُ شان از مناطق گرمسیری است حرارت روز باید بالاتر از ۲۵ درجه سانتیگراد و در شب در حدود ۲۰ درجه باشد .

اطاقهای ما اغلب در زمستان برای نگهداری گلدانهای گل مناسب نیستند .

زیرا زیاد گرم میشوند . زیان این گرما از سرما زیادتر است .

بهتر است گیاهان گل دار را مثل ، سیكلامن یا میخك را در اطاق نسبتا خنك نگهداری كنند . باین ترتیب دوام گل زیادتر میشود .

در اطاقهائیكه اغلب درزهای پنجره باز هستندو محكم بسته نمی شوند ، گلدانهائیكه نزدیك پنجره قرار گرفته اند در شب های زمستان صدمه می بینند . بهمین دلیل باید گلدانها را در شب از كنار پنجره ها دور كرد و یا بوسیله پرده یا كركره گلدانها را از سرما محفوظ داشت .

حتی الامكان باید سعی كرد كه گیاهان در تماس با سرما نباشند .

اگر گیاه سرما دید و برگهایش خشن و سفت شد باید آنرا با آب سرد شست تا بتدریج بحالت اولیه برگردد .ولی نباید گیاه را نزدیك بخاری قرار داد .

با وجود این ممكن است گیاهی كه سرما دیده دوباره بحالت اولی برنگردد .

ولی شما كوشش خود را كرده اید .

۳ – رطوبت :

رطوبت هوا مثل نور و حرارت مورد احتیاج گیاه است .

البته فراهم كردن رطوبت در اطاق كار مشكلی است .

اكثر گیاهان بغیر از كاكتوس ها و گیاهان باصطلاح گوشتی در هوای گرم و خشك ناراحت میشوند . گاز بخاری ، هوای اطاق را خشك می كند .

نباید انتظار داشت كه در اطاق رطوبتی معادل گلخانه تهیه كنیم با این وجود با وسائلی میتوان تا حدی رطوبت را تامین كرد .

مثلا با گذاشتن كوزه های گلی روی رادیاتور شوفاژ و قرار دادن ظرفی محتوی تورب یا خزه بین گلدانها بشزطی كه دائما مرطوب باشد .

باید بخاطر داشت كه برای گیاهان گرمسیری رطوبت بهتر از حرارت زیاد است .

رطوبت دادن به برگ گیاهان خیلی موثراست برای این كار می توان در یك روز گرم تمام گلدانها را از اطاق خارج كرد و با یك دستگاه آب پخش كن برگها را شستشو داد یا در منزل اگر روی مبلها را با پلاستیك بپوشانند میتوانند بهمان ترتیب با تلمبه های دستی روی برگها را خیس كنند .

ممكن است گلدان گل را داخل گلدان بزرگتری قرار دهند و میان جدار دو گلدان را با تورب یا خزه مرطوب پر كنند و مجددا در فواصلی تورب یا خزه را مرطوب نمایند ، یا اینكه یك طشت آهنی كه شش گلدان یا بیشتر در آن جا می گیرد تهیه كرده و گلدانها را در آن بچینند ، بین گلدانها را با خزه یا تورب مرطوب پر كنند و دائما تورب یا خزه را مرطوب نگهدارند طریق ساده تر اینكه روی خاك هر گلدانی تورب یا خزه مرطوب قرار دهند.

اگر هده ای از گلدانها بطور مجتمع در گوشه ای قرار گیرند رطوبتشان بهتر حفظ میشود .

گلدانهای رطوبت دوست مثل ، سیكلامن و بنفشه آفریقایی یا آزاله را در موقعی كه حمام میروید در آنجا بگذارید .گلدانهای مذكور را در تمام مدت شب از حمام بیرون نیاورید به این وسیله گلها شاداب خواهند شد .

بعضی از گیاهان در شرایط خشكی هوا میتوانند زندگی كنند و حتی بهتر رشد می كنند مانند : عبائی ، سانسوریا و سجافی .

بطور كلی گیاهان را نباید نزدیك شوفاژ ، بخاری یا مقابل دهانه كولر و در و پنجره های باز قرار داد .

گیاهانی را كه رطوبت زیاد لازم دارند در محفظه شیشه ای بنام تراریوم طبق شكل شماره یك می كارند .

از این وسیله علاوه بر نگهداری گیاهان گرمسیری بغیر از كاكتوس ها و سایر گیاهان گوشتی میتوان برای تكثیر گیاهان دیگر استفاده كرد .

همانطوریكه گفته شد گیاهان رطوبت دوست را مستقیما در تراریوم می كارند .

انجیر وکشت آن(مقاله)

hassan balali — 2010-05-20T03:25:10+01:00

چکیده:

ایران مقام دوم تولید انجیر در دنیا را داراست و این محصول در 22 استان كشور به صورت دیم و آبی كشت می شود.: كشورهای تركیه، ایران، مراكش، الجزایر، مصر، اسپانیا و تونس به ترتیب دارای مقام های اول تا هفتم تولیدكننده انجیر در دنیا هستند.استان فارس از جمله مناطق مهم انجیركاری می باشد واستهبان مهمترین تولیدكننده و صادركننده انجیر خشك در استان فارس می باشد ..امرار معاش بیش از 80 درصد اهالی این شهرستان از طریق باغداری كارگری، تجارت، صادرات و حمل و نقل انجیر، تامین می شود.این شهرستان با دارا بودن بیش ا 2500000 (دو میلیون و پانصدهزار) اصله درخت انجیر دیم در سطح بیش از 24000 (بیست و چهار هزار) هكتار، مهمترین منطقه انجیر خیز در ایران و جهان محسوب می شود.در حال حاضر تولید انجیر دیم (خشك) در این منطقه بیش از 20000 (بیست هزار) تن می باشد كه بدین ترتیب بالاترین رقم تولید این نوع انجیر در جهان به شمار می رود.انجیر، میوه ای شیرین، گوشت دار، زرد یا بنفش رنگ، دارای ویتامین A،B، C، قند، پروتئین، مواد ازته، چربی، آهن، منگنز و کلسیم است . سرمای مورد نیاز برای شکستن رکورد زمستانی برای استراحت انجیر به قدری کم است که چند هفته هوای خنک برای آن کافی است، به طوری که 100 تا 400 ساعت دمای کمتر ازهفت درجه سانتیگراد شود و به رسیدن مطلوب میوه ها کمک می کند.درخت انجیر یکی از گیاهان خزاندار نیمه گرمسیری است که در مقابل گرما تقریباً مقاومت زیادی دارد و گرمای تابستان را تحمل می کند، ولی دمای بیش از 39 درجه سانتیگراد روی میوهاش تأثیر می گذارد و از کیفیت آن می کاهد. بدلیل اینکه رقم غالب منطقه استهبان از نوع ازمیر می باشد مهمترین عامل گرده افشانی انجیر در این منطقه زنبور بلاستوفاگا می باشد که از اهمیت فراوانی برخوردار است . یکی از مهمترین دلایلی که انجیر به منطقه دیم سازگار می باشد همان نفوذ ریشه در اعماق پایین خاک می باشد .

مقدمه

انجیر با نام علمی (Ficus carica L.) از تیره توت سانان (Moraceae) است ((2n=26 این درخت در نواحی مدیترانه ،اروپا،آفریقا و نواحی واقع در جنوب غربی آسیا از زمان قدیم کشت و کار می شده است. امروزه انجیر به عنوان یک میوه مهم در قسمت های مهم دنیا به ویژه در کشورهای حاشیه دریا مدیترانه و دریای سرخ کشت می شود. انجیر همراه با خرما، انگور و زیتون یک محصول غذایی مهم در تمدن های قدیمی ناحیه شرق مدیترانه بوده و در خیلی از ترانه ها و افسانه های قتاریخی و اساطیری به آن اشاره شده است. گر چه کاملا مشخص نیست که چرا مردم استهبان از بین محصولات گوناگون انجیر را انتخاب کرده اند اما احتمالا کمبود آب که از قدیم مساله ساز بوده است موجب گردیده تا مردم محصولی مانند انجیر را انتخاب کنند.

اهمیت کشت و کار انجیر در ایران

گرچه در ایران کشت انجیر در اکثر استان های کشور رواج دارد ولی از بین آنها استان فارس با دارا بودن 30 هزار هکتار انجیر و با تولید سالیانه 30 هزار تن انجیر خشک مقام نخست را در کشور داراست. که از آن میان شهرستان استهبان با داشتن 23 هزار هکتار و تولید 23 هزار تن انجیر خشک اولین و مهمترین منطقه انجیر کاری در ایران می با شد در این شهرستان درآمد بیش از 80% مردم کم و بیش مستقیم یا غیر مستقیم وابسته به انجیر بوده و از راه امرار معاش می کنند.

در شهرستان استهبان پوشش کامل منطقه به وسیله درختان انجیر که از اراضی

مسطح تا شیب های تند در کوهستان ها وجود دارد بینندگان را به حیرت می اندازد. منطفه استهبا ن برای انجیر کاری مناسب بودهو در برخی از کوهها آن درختان انجیر وحشی نیز دیده می شود. هر چند که کل درختان انجیر موجود در این منطقه بصورت دیم می باشد و حتی در شیب های 40 تا 50 درصد هم کاشته شده اند.

موقعیت جغرافیایی اقلیمی استهبان
شهرستان استهبان درشرق استان فارس قرارگرفته وازشمال به دریاچه بختگان ازجنوب به كوههای تودج ( توده ) ازغرب به دشت رونیز وازشرق به كوههای داراب وایج محدود میشود درحقیقت این منطقه دشتی است با وسعت 2000 كیلومترمربع ومیانگین ارتفاع 1731 مترازسطح دریا كه توسط كوههااحاطه شده است. ازاین شهرمدار 29 درجه و 32 دقیقه عرض شمالی و 54درجه و 30 دقیقه طول شرقی می گذرد. استهبان به علت اختلاف ارتفاع دارای آب و هوای متغیر وبوده و در مجموع معتدل و خشک بوده حداكثرگرمای تابستان 41 درجه وحداقل سرمای زمستان 7 درجه زیرصفراست و متوسط باران سالانه 250 میلیمترگزارش شده است .

شرایط مناسب کشت انجیر :

انجیر از کیاهن خزان دار نیمه گرمسیر است که زمستان های ملایم همراه با پراکندگی و تابستان های گرم را ترجیح می دهد. درجه حرارت های پایین در زمستان بیشتر از گرمای بالا در تابستان کشت انجیر را محدود می سازد. در مناطقی که فصل گلدهی و میوه دهی بارندگی نداشته باشددرخت انجیر محصول خوبی را تولید می کند. نیاز سرمایی درختان انجیر بسیار پایین می باشد به طوری که 100 تا 400 ساعت سرمای کمتر از صفر درجه سانتی گراد برای شکستن دوره رکود زمستانی آن کافی می باشد. حساسیت در ختان انجیر به سرما بر حسب نوع، رقم،سن و شرایط فیزیولوژی گیاه متفاوت است. بطور کلی درختان جوان در سرمای 3 درجه سانتیگراد زیر صفردر ماههای آبان و آذر صدمه می بیند. و سرمای 9 درجه سانتی گراد زیر صفردر ماههای دی ،بهمن و اوایل اسفند به درخت صدمه می زند. انجیر از اواخ فروردین ماه شروع به رویش می کندو در این شرایط سرمای بهاره به درخت انجیر صدمه ای نمی زند.

شرایط خاک برای کشت انجیر

درختان انجیر در دامنه ای وسیع از خاک های شنی تا رسی با PH=7.8 رشد می کند. مقاومت انجیر نسبت به خشکی و شوری خاک نسبتاً بالاست و حساسیت این گیاه نسبت به کمبود آهن و روی زیاد نیست اما به زیادی سدیم در خاک عکس العمل نشان می دهد.

ازدیاد انجیر در استهبان

انجیر به وسیله کشت قلمه ساقه تکثیر می شود. معمولا باغداران چوبهای دو یا سه ساله را که حالت نیمه خشبی دارند در طول زمستان قبل از رشد جوانه روی شاخه از روی درخت جدا نموده و قبل از کشت به مدت یک هفته تا ده روز آنها را در خاک اره مرطوب قرار می دهند. تا پس از تشکیل پینه آنها را در خزانه کشت کنند. در مناطق انجیر کاری استهبان قلمه ساقه را به طول 50 تا 70 سانتی متر از درخت جدا نموده و مستقیما در محل اصلی کشت می کنند. بطوریکه بیش از نصف یا دو سوم قلمه در در خاک قرار گیرد. در سالهای اول به منظور حفظ رطوبت و جلو گیری از خسارت احتمالی جوندگان اطراف گوده را سنگ چینی می کنند. و بخش فوقانی گودال را با خار و شاخه های درخت می پو شانند و در صورت امکان چند نوبت آبیاری می نمایند. شرایط احداث باغ در استهبان بدین صورت است که با توجه به این که در اکثر مناطق انجیر کاری باغات بصورت دیم احداث می شوند و راندمان ریشه دار شدن قلمه محدود است لذا در هر گوده 4 تا 6 قلمه را گشت می کنند. از آنجایی که در بعضی از سالها احتمال خطر سرما زدگی وجود دارد. چند تنه بودن درخت احتمال از بین رفتن کل درخت را نیز کاهش می دهد. فاصله کاشت درختان در این مناطق تقریباً 10 متر می باشد.

گیاه شناسی انجیر

انجیر رخوراکی Ficus carica این گیاه نیمه گرمسیری و خزان پذیر به تیره توت تعلق دارد. جنس انجیر حداقل دارای 1800 گونه گرمسیری و نیمه گرمسیری است. گونه های مختلف آن همیشه سبز و و یا خزان کننده اند و بصورت درخت ،درختچه و خزنده دیده می شوند. به نظر می رسد که محل پیدایش این گیاه که در حال حاضر بصورت اهلی در آمده است جنوب عربستان سعودی بوده است و از این منطقه به سرتاسر منطقه مدیترانه گسترش یافته است. درخت انجیر دارای شیرابه شیری رنگی است که حاوی آنزیم هیدرولیز کننده پروتئین به نام "فیسین" می باشد.

ریشه

سیستم ریشه در انجیر بطور قابل ملاحضه ای در جهت عمودی و جانبی گسترش می یابد. گسترش سیستم ریشه ای در خاکهای آهکی بطور عمودی تا 3 متری و به طور جانبی بین 5 الی 11 متر می رسد. و در خاکهای سخت در عمق 7 متری هم مشاهده گردیده است.

ساقه

شکل تاج درخت در ارقام مختلف به حالتهای باز، افتاده،گسترده و عمودی می باشد. در استهبان انجیر خوراکی رقم سبز غالب منطقه استکه به شکل گرد و با شاخه های کهی افتاده می باشد. درختان انجیر خوراکی در منطقه استهبان به دلیل داشتن محدودیت منابع آبی که منجر به کمی رشد رویشی در طی یک فصل رشد می گرددبسته به سن درخت 2 تا 6 متر ارتفاع دارد. سطح پوست درخت انجیر صاف و بدون شکاف می باشد و در بعضی از درختان انجیر بر شکاف هایی دیده می شود. سر شاخه های جوان درخت صاف و دارای کمی کرک و به رنگ سبز می باشد که با افزایش سن درخت به سرعت به رنگ خاکستری تغییر می کند.

برگ

شکل برگ انجیر حتی در یک درخت دارای تنوع و گوناگونی زیادی است. بریدگی در برگهای درختان نو نهال نسبت به درخت های بالغ و میوه ده عمیق تر و باریک تر است. موهای سطح بالای برگ زبر و ضخیمو کوتاه و پراکنده می باشد که حالت زبری و سمباده ای به سطح بالی برگ می دهد. ولی موهای سطح زیرین به تعداد زیاد بوده و نرم می باشند که در نتیجه سطح زیرین مخملی و نمدی احساس می شود.

برگهای انجیر بزرگ، دارای دمبگ نسبتاً کوتاه، گرد ، کروی، قلبی شکل دارای سه تا هفت لب تقریباً کامل بوده و شکل لب ها تخم مرغی، در قاعده بریده با شبکه رگبندی پنجه ای می باشد که معمولاً از کرکهای زبر و خشن پوشیده شده است. زمان سبز شدن برگ در استهبان . جوانه های برگ معمولاًدر اواسط فروردین شروع به باز شدن می کند و تا اواخر فروردین در صورت سرد نبودن هوا همه جوانه های برگ باز می شود و موقع ریزش برگ در استهبان برگها از نیمه دوم مهر ماه شروع به زرد شدن نموده واز اوایل آبان ماه شروع به ریزش می کنند. و ریزش برگها به شرایطی نظیر سرما،گرما،خاکو وضعیت گیاه بستگی دارد.

ریخت شناسی گل

گلهای ریز انجیر با دارا بودن دمگل کوتاه در روی دیواره داخلی نهنج محدبی شکل و تو خالی که اصطلاحاً Syconium میوه انجیر نامیده می شود قرار دارند.

گل های انجیر تک جنسی اند که سه نوع می باشند.

الف) گل نر ب) گل ماده خامه بلند ج)گل ماده خامه کوتاه

گل نر: طول دم گل 4 تا 6 میلی متر و طول میله پرچم 1.5 تا 2 میلی متر است و چهار، شش یا هفت پرچم دارد. گل های نر فقط در داخل میوه انجیر کاپری فیک (انجیر بر یا وحشی) در اطراف استیول قرار دارند. بعضی از گل های نر ممکن است دارای آثاری از بقایای مادگی ناقص و نارس باشند.

گل ماده با خامه بلند: طول دم گل 1.6 تا 1.25 میلی متر و تخمدان بیضی و کم و بیش تخم مرغی شکل و تک برچه ای است. طول خامه 1.75 میلی متر (برای تخم گذاری زنبور بلاستوفاگا مناسب نیست) و کلاله پرز دار و دو شاخه ای می باشد.

گل ماده خامه کوتاه: طول دم گل 1.2 تا 1.5 میلی متر. طول خامه 0.55 تا 0.7 میلی متر ( برای تخم گذاری زنبور انجیر مناسب است) انتهای خامه قیفی شکل و معمولاً یک لب کلاله بزرگتر از لب دیگر و سطح کلاله خشک است. چنانچه تخمدان های هر دو نوع گل ماده بارور شوند به طور معمول به شفتک هایی که دارای جنین زنده هستند تبدیل می شوند. این شفتک ها میوه حقیقی انجیرند که در زبان عامیانه به "بذر انجیر" نامیده می شوند. به تخمدان گل ماده خامه کوتاه که زنبور انجیر در داخل آن تخم گذاشته باشد "پسنوکارپ" می گو یند. و تخمدان های تلقیح نشده ولی رشد نمو یافته ای که در تعداد زیادی از ارقام دیده می شود و از طریق پارتنو کارپی و بدون دخالت زنبور رشد می یابند "سنوکارپ" نامیده می شوند.

مسائل گرده افشان انجیر در استهبان

اکثر واریته های موجود در ایران به ویزه استان فارس،برای تشکیل میوه احتیاج به گرده افشانی دارند و به عبارت دیگر از گروه های انجیر ازمیر هستند. بنا بر این تمام باغداران انجیر در این استان گرده افشانی را که به اصطلاح محلی "بر دادن" می گویند، انجام می دهند و نقش مهم زنبور بلاستوفاگا در این امر شناخته شده است. گرده افشانی بسته به شرایط آب و هوایی از نیمه خرداد شروع و تا سه هفته ادامه دارد. برای گرده افشانی از محصول بهاره بر انجیر استفاده می شود. دو محصول دیگر بر انجیر یعنی "محصول پائیزه"و "محصول زمستانه" بترتیب از اوایل مرداد ماه تا نیمه آبان و از نیمه آبان تا نیمه فروردین روی درخت "بر انجیر" وجود دارد.

زمان آمادگی میوه های خوراکی برای پذیرش دانه گرده از روی صفاتی نظیر قطر میوه،تغییر رنگ کلاله ،بوی خاص متصاعد شده از روی درخت، فعالیت آنزیمی استراز و نرم بودن بافت میوه و باز شدن دهانه استیول (چشم یا روزنه) مشخص می شود. این زمان بسته به ارقام و شرایط آب و هوایی به ویژه درجه حرارت متغییر است. به طور کلی قطر گل آذین انجیر خوراکی در زمان رشد و نمو ، یعنی قبل از مرحله پذیرش دانه گرده رنگ آن زرد کمرنگ متمایل به خرمایی تغییر می کند. باغداران برای گرده افشانی میوه های بهاره بر انجیر را روی درختان انجیر خوراکی واریته سبز ،شاه انجیر ، برگ چناری و.....از گروه انجیر های نوع ازمیر می گذارند. شیوه بر دادن در تمام نقاط ایران متفاوت است.

در شهرستان استهبان مهوه های انجیر بهاره بر انجیر را در درون قوطی هایی که به درخت نوع ازمیر آویزان است می ریزند یا تعداد پنج تا شش عدد میوه بر انجیر که سیم یا نخ یا شاخه های نازک بادام وحشی از ناحیه گردن میوه عبور داده اند در لابلی درخت انجیر خوراکی قرار می دهند. یکی دیگر از شهرستان های تولید کننده انجیر در این استان میوه های بر انجیر را روی شاخه های علف های هرز داخل انجیر خوراکی می گذارند. ولی همه این روشها باعث زود خشک شدن میوه های بر انجیر می شود که تعداد زیادی از زنبورها قبل از خروج میوه تلف می شوند.

یکی از دلایل زود خشک شدن مهوه ها ،گرماو آفتاب شدید در این مناطق است. عمل بر دادن در دو تا سه نوبت به فاصله یک هفته انجام می گیرد. که میزان بر انجیر مورد استفاده برای هر درخت با سن،اندازه و قدرت درخت،تعداد گل آذین ها روی درخت و میزان بارندگی سالیانه متفاوت است. در استهبان بطور متوسط حدود 5تا10 عددیا 300 گرم میوه بر انجیر در هر نوبت گرده افشانی برای یک درخت انجیر خوراکی استفاده می شود. واریته های بر انجیر موجود در استهبان پوز دنبالی و دانه سفید هستند. برای سیگنیوم هایی که زود آماده گرده افشانی هستند.بر انجیر را از منطقه گرمتر تهیه می کنند. باغداران میوه های بر انجیر را خریداری و با قرار دادن آنهادر داخل قوطی ها به انجیر خوراکی انتقال می دهند.

به دلیل اینکه باغداران بر انجیر و خوراکی اغلب متفاوت هستند. مساله عرضه و تقاضا در امر خرید و فروش میوه های بر انجیر بسیار مهم است و باعث نوسانات قیمت آنها از خیلی زیاد تا خیلی کم می شود. چون امکان میوه های بر انجیر برای باغدار وجود ندارد و آنها پس از رسیدن باید طی مدت 1الی2 روز چیده و حداکثر 1الی2 روز مصرف شوند و در صورت مصرف نشدن خراب خواهد شد. دو نوع زنبور داخل میوه های بر انجیر در این شهرستان وجود دارد که همزیستی عجیبی با میوه های آن دارند. زنبور سیاه رنگ با تخمریز کو تاه که همان زنبور بلاستوفاگا است و زنبور زرد رنگ با تخمریزبلند از خانواده"ترومیده" در ابتدا انجیری که دارای این زنبور بود بیشتر و بهتر خریداری می شد ولی نتایج آزمایش ها نشان می دهد که نه تنها در گرده افشانی نقش ندارد، بلکه پارازیت کننده تخم های زنبور گرده افشان انجیر یعنی زنبور بلاستوفاگا نیز هست.

یکی از مسائل دیگر گرده افشانی در استهبان مساله زمان آمادگی پذیرش کلاله انجیر خوراکی برای گرده، زمان رسیدن گرده و بلوغ زنبور بلاستوفاگا است که در بعضی از سال ها سه پدیده همزمان نیست. ( بطور مثال در سال 1379 زود رسی بر انجیر و نا آمادگی انجیر خوراکی برای گرده افشانی ) یگی دیگر از مسائل گرده افشانی در این شهرستان زمان تخم گذاری زنبور نسل بهاره به پائیزه ،پائیزه به زمستانه و زمستانه به بهاره است که اگر با شرایطنا مساعد محیطی مثل باران،باد،سرما و.... روبرو شود باعث کاهش تعداد زنبور های نسل و در نهایت سبب کاهش زنبور در میوه های بهاره می شود . در نتیجه باید از تعداد زیادی از این میوه برای گرده افشانی استفاده کرد. با توجه به شعاع کم پرواز(حدود 5 متر) زنبور بلاستو فاگا اگر یکی از نسل های این زنبور در یک منطقه با یک درخت انجیر قطع شود باید به درخت بر انجیر میوه بر انجیر دارای زنبور داده شود، تا سیکل زنبور در داخل آن تکرار شود.

یکی از نکات دیگر که از مناطق انجیر کاری باید مورد توجه بیشتر قرار گیرد، تغذیه مورچه از زنبور بلاستوفاگا و کاهش بازده گرده افشانی است. که مبارزه با مورچه ها هم برای برای زمان گرده افشانی انجیر خوراکی و هم برای درخت بر انجیر زمان خروج زنبور از یک محصول به محصول دیگر ضروری به نظر می رسد.

با گرده افشانی خوب میوه های انجیر خوراکی درصد زیادی از آنها درجه یک خواهد شد. در حالی که گرده افشانی بی موقع یا بد، باعث ریزش میوه های انجیر های نوع ازمیر می شود.